Sosyal Medya Hesaplarımız

Ercüment Tunçalp

Eksi reel faize geçiş

Ercüment Tunçalp
Abone Ol:

Eksi reel faize geçildiğini ben söylemiyorum, TÜİK Eylül ayı için söylüyordu. Açıklamada,”TÜFE ile indirgendiğinde mevduat faizi (brüt) yatırımcısına %0,06 oranında kaybettirdi” deniyordu.

Bu haftaki PPK toplantısında politika faizi 100 baz puan daha indirildi ve eksi reel faiz dönemi resmen başladı. Yeni faiz oranı %39,5 oldu.

Bunun hesabını önceki yazımda yapmıştım.

Mevduat sahibini brüt getiri ilgilendirmiyor, çünkü %15’de vergi kesintisi var. Memlekette alışkanlık olmuş; Merkez Bankası’nın politika faizi veya bankaların verdiği nominal faiz (brüt) ile güncel enflasyon oranı arasındaki farka bakılıyor. Oysa bunların yerine net nominal faiz ve beklenen enflasyon formüle yerleştirilir. Sonra da ne çıkarsa bahtına!

Son 100 baz puanlık indirimden önce bulduğum reel faiz -%2,81 idi. Bunun için durum netleştiğinden, eksi reel faiz de tartışılamayacağından yeni bir hesap yapmıyorum.

Reel faiz yoksa, iç talebi sınırlayamaz, enflasyonu tutamazsınız. Bunları MB yönetimi çok iyi bilmesine rağmen demek ki baskılara direnememiş.

Yastık altındaki altın durup dururken piyasaya çıkmaz. Ancak TL’nin reel getirisi bu yatırım aracını saklandığı yerden çıkarabilir. Dolayısıyla suçu yastık altındaki altına yüklemek kolaydır ama anlamlı değildir.

Burası çok önemli!

Ekim ayı ortalarında (PPK toplantısından önce) ekonomi ağırlıklı yayın yapan bir gazetenin yazarı şöyle söylüyordu; “300 baz puanlık bir indirim daha yapılması bekleniyor. Hali hazırda %40,5 olan politika faizinin %37,5 seviyesine çekilmesiyle enflasyonla faiz arasındaki yaklaşık 7 puanlık reel faiz farkının korunması hedefleniyor.”

Baştan sona kadar yanlış olduğu için neresini düzelteyim?!

  • Politika faizi %40,5 iken mevduata verilen faiz %39 idi. Yazarın senaryosuna göre politika faizi %37,5’e düşseydi mevduat faizi en iyi ihtimalle %36,5’e düşecekti (çok büyük meblağlar hariç). Bu nominal faizdir…
  • Bunun üzerinden %15 stopaj düşüşüyle net nominal faiz yaklaşık %31 olacaktı.
  • Diyelim ki yanlış da olsa, güncel enflasyona göre bu hesabı yaptınız, reel faiz yine eksidir.
  • Doğru olan beklenen enflasyona göre yapmaktır ama kimin beklediği enflasyona göre bu hesabı yapacaksınız?

Herhalde şimdiye kadar hiç tutmayan tahminleri referans alamazsınız. Bana göre 12 ay sonraki enflasyon tahminim (az sapmalı tahminlerim arşivde görülebilir) %37’dir. Buna göre de yaklaşık eksi reel faiz %6’dır. Gerekçelerine sonuç kısmında yer vereceğim.

İki hafta önceki yazımda, %39 nominal faize göre bile bulduğum eksi reel faiz oranı %2,81 idi.

Normal şartlarda bu ay faiz indirimi beklenen bir şey değildi. Ancak iktisadi kurallar kenara konursa, umumi arzu üzerine değişik tercihler de gündeme gelebiliyor, bedelini de hep beraber ödemiş oluyoruz.

Sonuç olarak; varsayımlar isabetli olduktan sonra, matematiğin “sana göresi, bana göresi” olmaz. Bir ekonomi için en kötü durum; bankalardaki tasarrufun altına ve dövize yönelmesidir. İşte eksi reel faiz bu kapıyı aralar. Üstelik yabancı yatırımcılar da reel getirinin olmadığı ülkeye yatırım yapmazlar. Oysa hem tasarrufları artırmak hem de ekonomik istikrarı sağlamak için TL’nin korunması tercih edilmeliydi.

Sanayi üretimi konusunda sıkı para politikasının olumsuz etkisi düşünülürse, bunu sınırsız sürdürmenin mümkün olmadığı bilinmelidir. Şifa veren birçok ilacın yan tesirleri de olduğu unutulmamalıdır. Bu da enflasyona dair iyimser tahmin yapmayı engelliyor. Artık geciken yapısal reformları ve kamunun yapmadığı tasarrufları tekrarlamaya bile gerek yoktur.

Kaldı ki ufukta seçim ihtimali vardır ve hükümetler seçime giderken, sıkı para politikasına veda ederler.

Bir kurum adına ne söylendiğine değil ne yapıldığına bakmak daha doğrudur. Bizimle aynı fikirde olmayan hazine Ekim ayı içinde beş yıl vadeli borçlandı. Bu beş yıl boyunca her yıl %37 bileşik faiz ödenecek. Diğer yandan son OVP’de enflasyon hedefleri, 2025 için %28,5, 2026 için %16, 2027 için %9, 2028 için %8 tahminlerini içeriyordu. Burada bir yanlışlık yok mu?

Örneğin ben vatandaş olarak bankadan kredi alacak olsam, beş yıl içinde enflasyonun tek haneye ineceğini göre göre bu kadar yüksek faizle uzun vadeli borç almam. Devlet hiç almaz…

Acaba enflasyonun düşmeyeceği konusunda bizimle aynı fikirdeler mi?

MB, Eylül ayında politika faizini 250 baz puan indirince, bir başka iktisatçı, “Benim beklentim daha yüksek faiz indirimi yapılmasıydı. Zira Arjantin’den sonra en yüksek faizi veren ülke biziz” diyebildi. Herhalde yazar en yüksek enflasyona da sahip olduğumuzu bir an unutmuş olacak. Sanki yüksek faiz durup dururken o seviyede bulunuyormuş gibi…

Faizin çok kötü bir şey olduğunu kabul etmekle (aynı fikirdeyim), faizin aynı zamanda enflasyonu kontrol etmek için kullanılan bir ilaç olduğunu kabul etmek çelişki değildir.

Sonuç olarak; enflasyon yüksekken faiz indiriminin riski sabit gelirlilerde, nimeti de tekrar yükselecek enflasyondan ek gelir elde edenlerdedir.

Üstelik politika faizinin inmesi piyasa faizinin ineceğini garanti etmez. 2021 Eylül’de bunu yaşayarak gördük. Tahterevalli gibi biri inerken diğeri yükseliyordu. Kaldı ki politika faizini ne kadar düşürürseniz düşürün, kredi ucuzlamadıktan veya krediye ulaşılamadıktan sonra bir önemi kalır mı?

Devamını Oku
Yorum Yapın

Yorumunuz

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Advertisement

Ercüment Tunçalp

İki ülkede iki alışveriş (50) Bosna Hersek

Ercüment Tunçalp

Bosna Hersek Avrupa kıtasının güneydoğu, Balkan yarımadasının ise kuzeybatı köşesinde yer alır. Komşuları; Sırbistan, Karadağ ve Hırvatistan’dır. Bosna Hersek 1992 yılında Yugoslavya’dan bağımsızlığını kazanmış, ardından çıkan savaş sonunda 1995 yılında imzalanan Dayton Anlaşması ile kurulmuştur.

İdari yapı olarak Bosna Hersek Federasyonu ile Sırp Cumhuriyeti olmak üzere siyasi, hukuki otoriteye sahip iki halktan oluşmaktadır.

Ülkedeki iş gücü batı standartlarına göre daha ucuzdur. İş gücünün %19’u tarım, %30’u sanayi, %51’i ise hizmet sektöründe istihdam edilmektedir. İşçilik vergileri oldukça yüksektir ve kayıt dışı işçiliğin artmasına neden olmaktadır.

  • Nüfusu: 3,5 milyon (Bursa kadar),
  • Yüzölçümü: 51.209 kilometrekare (Konya’dan biraz fazla),
  • Kişi başı milli gelir (2025 yılı): 9.750 Dolar (Türkiye 18.103 Dolar),
  • Başkent: Saraybosna,
  • İşsizlik oranı: %12,2 (Türkiye %8,4),
  • Tüketici enflasyonu: %4 (Türkiye %30),
  • Net asgari ücret: 1.000 KM (511 Euro) (Türkiye’de de 511 Euro).
  • Büyüme oranı: %2,1 (Türkiye %3,6)

Yukarıda en dikkat çekici durum; kişi başı gelirimizin yaklaşık 2 kat olduğu bu ülke ile asgari ücretimizin hemen hemen eşit olmasıdır.

Bunun nedeni; Bosna Hersek’te en zengin %20’lik kesim (gelirden %38,7 pay) ile en yoksul %20’lik kesim (gelirden %8,2 pay) arasındaki gelir farkının sadece 4,7 kat düzeyinde olmasıdır. Türkiye’de ise en zengin %20’lik kesim (gelirden %49,7 pay) ile en yoksul %20’lik kesim (gelirden %5,8) arasında 8,6 kat fark bulunmaktadır. Zannediyorum aradaki bu büyük fark anlaşılmıştır…

(Kaynak: Dünya Bankası)

Şehir merkezinde kiralar 350-500 Euro, merkez dışında 250-350 Euro’dur. Bizde ise şehir merkezinde 1.000 Eurodan daha düşük kiraya rastlamak zorlaşmıştır.

Bosna Hersek’te dışarda yemek maliyeti 5-10 Euro arasındadır. Bizde ise 20 Eurodan başlayıp ucu açıktır…

Şimdi fiyat kıyaslamamıza geçebiliriz…

  • Bosna Hersek zincir marketleri: Bingo (ülkenin en büyük yerel market zinciridir), Konzum (ikinci sıradadır), Merkator (büyük şehirlerde ve AVM’lerde yer alan hipermarket zinciridir), Amko Komerc (yerel perakendecidir), Robot (Yerli), FIS (yerli).
  • Alışveriş yerleri: Amko Komerc ve bizdeki iki ulusal zincir.
  • Alışveriş tarihi: 19 Ekim 2026
  • Ülkenin para birimi: Konvertibl Mark (KM)
  • Güncel kurlar: 1 KM= 28,47 TL, 1 Euro= 55,50 TL, 1 Euro= 1,95 KM
  • Bosna Hersek alışveriş tutarı 224,82 Euro (438 KM), Türkiye alışveriş tutarı 296,72 Euro (16.468 TL) çıkmıştır. Türkiye alışveriş tutarı %32 daha yüksektir.

Ayrı olarak gösterdiğim alkollü içecekler çıkarılırsa fark %27’ye düşmektedir.

  • 65 ürünlük listede 45 üründe pahalıyız. Büyük fark olan ürünlerden, muz %81, dana eti %84, sızma zeytinyağı %46, ayçiçeği yağı %120, elma sirkesi %78, ketçap %87, içme suyu %44, Coca-Cola kutu %46, bira %120, viski %52, petibör bisküvi %71, Milka çikolata %186, bal %70, Dalan sıvı sabun %48, Antep fıstığı %32, iç badem %36 bizde daha pahalıdır. Daha dikkat çekici tarafı yerli markalarımızın (veya yerli üretimin) kolay anlaşılamayan durumudur.

Satın alma gücü farkına bakacak olursak; net asgari ücretler aynı olsa da alışveriş tutarındaki %32 fazlalığımız satın alma gücünde bizi geride bırakıyor.

Aynı alışverişi Bosna Hersek vatandaşı aylık geliri ile ay içinde 2,3 defa yapabilirken, bizim vatandaşımız geliri ile ay içinde aynı alışverişi 1,7 defa yapabilmektedir. Başka bir ifade ile Bosna Hersek vatandaşı bu alışveriş için gelirinin %44‘ünü harcarken, bizim vatandaşımız gelirinin %58’ini harcamak zorunda kalıyor.

Sonuç olarak; Avrupa’nın imkanları sınırlı ve mütevazi ülkesine göre bile satın alma gücünde eksik kalmamız düşündürücüdür. Bunu sadece yüksek enflasyona bağlayamayız. Fahiş fiyatı yaratan şartların mutlaka yok edilmesi gerekir.

Bir gazetede; “üreticide 3 lira 90 kuruş olan limonun markette 42 lira 87 kuruşa satıldığı” haberini gördüm. Aradaki “11 kat fark” yeni bir gelişme gibi sunuluyordu. Yıllardır Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) her ay bu tuhaflığı açıklıyor zaten. 11 kat fark yerine 8 kat fark olsa kendimizi daha mı iyi hissedeceğiz?

Ülkemizde üretici ile tüketici birlikte kaybediyor, kazancın büyüğünü aracılar götürüyor. Hem de ürünün az olduğu, üreticinin zarar ettiği yıllarda bile bu aracılar kazanmaya devam ediyorlar.

Dağıtım kanallarını sadeleştirmeden, demiryolu taşımacılığına ağırlık vermeden bu dertten kurtulmak mümkün değildir.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Atatürk ve benchmarking

Ercüment Tunçalp

Bencmarking (kıyaslama), modern yönetim bilim literatürüne ilk kez 1979 yılında teknoloji devi Xerox Corparation tarafından kazandırılmıştır. Oysa Atatürk, bu terim ortaya atılmadan yıllar önce devlet yönetimi ve toplumsal dönüşümde bunu en üst düzeyde uygulayan bir liderdi.

Atatürk’ün reformları, batının ve gelişmiş dünya ülkelerinin en iyi uygulamalarını inceleyerek (benchmarking) Türkiye’nin özgün koşullarına uyarlayan büyük bir çağdaşlaşma ve yapısal dönüşüm modelidir (Dergi Park).

Atatürk en iyi uygulamaları körü körüne taklit etmek yerine, analiz ederek milli yapıya uyarlama (adaptasyon) mantığı ile hareket etmiştir.

Atatürk’ün inkılap stratejisi, modern yönetim bilimindeki benchmarking yaklaşımının planlama, veri toplama, analiz, uyarlama ve sürekli geliştirme aşamalarıyla birebir örtüşen sistematik bir reform modelini ortaya koyar.

Üstelik birçok Avrupa ülkesinden çok daha önce, 1934 yılında kadınlara seçme ve seçilme hakkını vererek bu konuda da o ülkelerin önüne geçmiştir.

Atatürk’ün gerçekleştirdiği reformlarda benchmarking yaklaşımının bazı somut örnekleri şunlardır:

  • Hukuk reformu; Medeni Kanun (İsviçre), Ceza Kanunu (İtalya), Ticaret Kanunu (Almanya) modelleri Türk toplumunun yapısına, laiklik ilkesine ve milli ihtiyaçlara göre revize ile sisteme entegre edilmiştir (Milliyet Blog).
  • Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlanırken, o dönem dünyada planlı kalkınmayı en iyi uygulayan ülke olan Sovyetler Birliği’nin ekonomik planlama süreçleri benchmark alınmıştır. Sümerbank ve fabrikaları kurulurken Amerikalı iktisatçılar ve Sovyet mühendislerden istifade edilerek, en iyi üretim süreçleri haritası çıkarılmıştır.
  • 1929 Büyük Buhranı, batı kapitalizmini çökertirken, SSCB planlı sanayileşme sayesinde büyümesini sürdürüyordu. Türkiye’nin de acilen kendi kendine yetecek fabrikaları kurması gerekiyordu. Atatürk SSCB sistemini inceleterek, onların özel mülkiyeti yok sayan uygulaması yerine karma ekonomik modeli seçti. Devlet ana sanayiyi kurarken, özel teşebbüsün gelişmesi de teşvik edildi. Karabük Demir Çelik Fabrikası (1937), Sümerbank (1933), Etibank (1935) kamuya ait benchmark alınan örnekler olup, Koç Grubu’da özel sektör adına ilk adımlardan sayılabilir. Ankara’nın başkent olmasıyla şehirde başlayan imar faaliyetleri 31 Mayıs 1926 tarihinde Koçzade Ahmet Vehbi adıyla Ankara Ticaret Odası’na tescil edildi. 1928 yılında da Ford ile kurulan ortaklıklar ülkemizin sanayileşme tarihinde bir dönüm noktası oldu.
  • Okuma yazma oranını artırmak ve ülkeyi çağdaş bilim dünyasına entegre etmek için Latin alfabesinin temeli atılmıştı. Bunun için de Türkçe ile benzerliği bulunan Macaristan seçilmiş ve alfabe geçiş süreçleri analiz edilmişti.
  • İsviçreli eğitim bilimci Albert Malche’ın raporu doğrultusunda İstanbul Üniversitesi (1933) kurulmuş, Avrupa’dan gelen akademisyenlerden yararlanılmıştır. Ankara Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi (1936), Yüksek Ziraat Enstitüsü (1933) gibi ihtisaslaşmış modern eğitim kurumları açılarak reform tüm ülkeye yayılmıştı (Atatürk Ansiklopedisi).
  • Tarım örnek uygulaması, AOÇ gibi modern tarım tesisleri, dünya üzerindeki gelişmiş tarım ve üretim merkezleri incelenerek hayata geçirilmişti.
  • Dünyadaki modern eğitim metodolojileri incelenmiş, Türkiye’nin nüfus yapısına uyarlanarak tamamen özgün bir model (o dönemin köy ağırlıklı yapısına uygun) olan Köy Enstitüleri’nin fikrî alt yapısı bu kıyaslamalarla atılmıştı. Kuruluş tarihi resmi olarak 17 Nisan 1940 olsa da bu fikrin temelleri 1936 yılında İlköğretim Genel Müdürü ve efsanevi bir eğitimci olan İsmail Hakkı Tonguç liderliğinde atılmıştı.

Bugün dünyanın en gelişmiş eğitim sistemlerine sahip ülkeleri (örneğin Finlandiya) öğrencileri dört duvar arasından çıkarıp doğayla ve hayatla buluşturan modeller tasarlamaktalar. Birçok modern eğitim bilimci, bugün parmakla gösterilen Fin modelinin temel sütunlarının 90 yıl önce Anadolu topraklarında zaten inşa edilmiş olduğunu savunmaktalar. Zira bizdeki model doğrudan tek yabancı ülkeden ithal edilmemiş, tamamen Türkiye’nin yerel koşullarına özgü ve yerli bir proje olarak geliştirilmiştir. Dolayısıyla dışardan kopyalanmış bir model değildir ama dönemin dünyadaki modern ve ilerici uygulamalarından beslenmiştir (ABD, Almanya, İsviçre).

1893 yılında Bulgaristan’da doğan Tonguç’a, yukarda belirtilen ülkelerle yetinilmeyip, Balkanlar’daki kırsal eğitim modelleri de yerinde inceletilerek bütün bilgiler ve gözlemler Türkiye’nin gerçekleri ile sentezlenmiştir. Maalesef bu büyük projeye 1954 yılında son verilmiş ve böylece ezberci sisteme dönüş, modern tarımın gecikmesi, üretmeyen toplum haline gelmemiz, köylerin cazibesini yitirmesi, büyük şehirlere göç ve alt yapı krizleri, sorgulayan birey yerine itaat kültürü; bu kapanmanın getirdiği olumsuz neticelerdir.

Sonuç olarak; Cumhuriyetin kuruluşu ile büyük önderin ölüm tarihi arasındaki kısa zamanda bütün bu çalışmalar yapılmıştır. Bu kısa zaman diliminde bu kadar yapısal dönüşümü gerçekleştiren özellikler, stratejik deha, yönetim disiplini ve eşsiz liderlik sermayesidir. Atatürk, reformları Cumhuriyet ilan edildikten hemen sonra aniden düşünüp uygulamaya koymamıştır. Gençlik yıllarından, subaylık dönemine ve Çanakkale cephesine kadar sürekli olarak dünyadaki yönetim modellerini incelemiştir. Hangi reformun hangi sırayla ve nasıl bir zamanlamayla yapılacağını kafasında önceden tasarlamış, her adımı planlı bir yol haritasına bağlamıştır. Tüm reformları aynı anda ilan etmek yerine “zamanlama dehası” göstererek her adımı toplumsal taban oluştuğunda hayata geçirmiştir (Wikipedia).

İşte Büyük Atatürk’ün 15 yıla sığdırdığı ama benim çok kısa özetini bile tek yazıya sığdıramadığım benchmarking çalışmalarından bazıları…

Saygı ve minnetle anmak yetmez; onun bilgiye karşı doymak bilmeyen tutkusunu ve yaşam boyu süren entelektüel arayışını, torunları olarak örnek almak ve sürdürmek zorundayız…

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

SAGP şaşırtmaya devam ediyor!

Ercüment Tunçalp

Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP), farklı ülkelerdeki para birimlerinin değerini döviz kuruna göre değil, o parayla satın alınabilen aynı mal ve hizmet sepetine göre eşitleyen bir yöntemdir.

Örneğin, dünyanın her yerinde kolay bulunabildiği için klasik “Big Mac Endeksi” üzerinden Temmuz 2026 sonu verilerini kullanalım (The Economist).

SAGP Kuru= Türkiye ürün fiyatı (TL)/ABD ürün fiyatı (USD)

Türkiye Big Mac fiyatı: 325 TL

ABD Big Mac fiyatı: 5,70 USD

Dünya ortalama Big Mac fiyatı: 5 USD

Güncel piyasa kuru: 47,50 TL

Formüle uygulayalım;

SAGP Kuru= 325 TL/5,70 USD= 57 TL/USD                    

Buradan ne çıkar?

Piyasa kuru 47,50 TL seviyesindeyken, TL’nin döviz karşısında (47,50 TL yerine 57 TL) yaklaşık yüzde 20 oranında değerli olduğu sonucu çıkar. Piyasa kuruyla Türkiye’deki bir Big Mac’in fiyatı 6,84 dolara denk gelirken, bu fiyat, 5,70 dolarlık ABD fiyatını belirgin bir şekilde aşmış olur. Bu tablo, Türkiye’deki mevcut fiyatlama davranışlarının küresel realiteden ne kadar koptuğunu gösterir. Üstelik alım gücünde de düşüşe işaret eder. Kaldı ki market fiyatları kıyaslamalarımızdan birinde, yerli markalarımızın bile ABD’de dolar bazında daha ucuz olduğunu gördük.

Birinci neden; döviz kuru enflasyon kadar artmadığı için Türkiye, dışardan gelen turist gözünde bile pahalı hale gelmiştir. Dolayısıyla ülkemizde bir fast-food yemeğinin fiyatı (diğer gıda ürünleri de öyle), dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD’deki fiyatları aşmıştır. Yani nominal kişi başı gelirimiz bir Amerikalının 4,5’ta biri seviyesindeyken, en temel tüketim kalemlerine onlardan fazla para öder hale gelmişiz.

Asgari ücretlerin kıyaslanmasında da benzer sonuç çıkmaktadır. ABD asgari ücretiyle (2.400 $) 421 adet hamburger alınırken, Türkiye’deki asgari ücretle (28.075 TL) 86 adet hamburger alınabilmektedir.

Buraya kadarını bir tarafa not edip, diğer şaşırtıcı hususlarla devam edelim…

Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından açıklandığı üzere, 2026 yılında Türkiye’nin nominal GSYİH büyüklüğü 1,8 trilyon dolar ve dünyadaki yeri 16. sıra iken, SAGP hesabıyla GSYİH büyüklüğü 4,03 trilyon dolar ve dünya sıralamasındaki yeri 11. basamak oluyor. Yine IMF’nin 2026 verilerine göre, Türkiye kişi başına düşen nominal geliri 21.079 dolar seviyesiyle dünya 77.’si, SAGP bazında kişi başı gelirde ise 46.679 dolarla dünya 62.’si oluyor.

İşte bu verilere ve “bireysel refah” a birlikte bakınca; SAGP’nin gerçekçi olmadığını ortaya koymak o kadar da zor olmuyor. Görünen gelirin büyük kısmı bir ülkede küçük bir azınlığın elindeyse, çoğunluk asgari ücret seviyesinde yaşıyorsa, o “46 bin dolarlık” alım gücü hayal oluyor.

  • Ancak ülkemizde yer alan hizmet sektörü (berber, garson, şoför, terzi, güvenlik, temizlik vb) Amerika ve Avrupa’ya göre çok ucuz kaldığı ve bunun ağırlığı da sepette fazla yer tuttuğu için bizdeki genel fiyat düzeyini aşağı çekiyor ve SAGP paritesini “avantajlı” gösteriyor. Ve de bu veriler yan yana getirilince, SAGP tabanlı milli gelirimiz olduğundan çok şişirilmiş görünüyor. Üstelik saydıklarımın yanında belirtmediğim daha onlarca düşük ücretli çalışanın maliyeti sepet ortalamasını (fiyat seviyesini) aşağı çekerken, aynı insanların cebindeki paranın düşen alım gücü dikkate alınmıyor. Yani SAGP olaya tek yönlü bakıyor.

Fiyat istikrarı sağlanamadığı sürece, SAGP sokağın gerçekliğinden kopuk bir “sanal istatistik” olarak kalmaya mahkumdur. Bir de işin içine kalite, teknoloji, refahın coğrafi dağılımı ve kamusal verimlilik farkları da girdiğinde yaşam standartları iyice şaşıyor.

  • Ayrıca her ülkenin ortak ve “standart bir sepeti” olamaz. Zira nüfusumuzun çoğunluğu için gıda, kira, enerji ve ulaşım giderleri sonrasında geriye kalanla; tatil, dışarda yemek, otel, eğlence gibi harcamalar yok hükmündedir. Hal böyleyken temel gıdaya bile erişmekte zorlanan milyonlarca insan, kağıt üzerinde yoksulluk sınırını aşmış görünüyor.
  • Yunanistan nominal kişi başı geliri (29.413 $) bizden (21.079) yüzde 38 fazlayken, SAGP devreye girince neredeyse eşitleniyoruz (47.375 $ / 46.679 $).

Oysa Yunanistan’da market alışverişi, tatil, dışarda yemek bizden daha ucuz. Bundan faydalanmak isteyen vatandaşlarımız akın akın o ülkeye gidiyor. Ortalama ücret haline gelen asgari ücretimiz (504 Euro), Yunanistan net asgari ücretinden (790 Euro) yüzde 40 daha eksiktir. Ama buna rağmen SAGP hesabıyla satın alma gücünde aynı hizaya geliyoruz. Şaka gibi değil mi?

  • ABD nominal olarak 4,5 katımız olmasına rağmen, SAGP hesabıyla fark 2 kata iniyor. Türk vatandaşı, ABD vatandaşının yarısı kadar satın alma gücüne sahip olsa daha ne ister!?

Sonuç olarak; halk yoksullaşırken, SAGP bazlı milli gelir verilerinin öne çıkarılması (Dünya Bankası ve IMF mutfağında), gelişmekte olan ülkeleri üst sıralara fırlatabilir. Bu durum yapısal sorunlar hallolmadan bile, sadece matematiksel bir sepet avantajıyla ekonomiyi olduğundan iyi gösterebilir. İşte birçok iktisatçı tarafından “illüzyon” olarak değerlendirilmesi de bundandır.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Ercüment Tunçalp

POPÜLER