Sosyal Medya Hesaplarımız

Ercüment Tunçalp

İki ülkede iki alışveriş (3)

Ercüment Tunçalp
Abone Ol:

Kanada ve Almanya ile kıyaslanan market fiyatlarımıza dair yaptığım değerlendirmelerden sonra, pahalı bir ülkeyle de benzer kıyaslamanın yapılması istekleri geldi. Onu da araştırdık, bulduk ve yorumladık…

TÜİK, geçen yıla ilişkin hane halkı nihai tüketim harcamalarına göre; AB üyesi 27 ülke, 3 Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ülkesi (İsviçre, İzlanda ve Norveç), 5 aday ülke (Türkiye, Makedonya, Karadağ, Sırbistan ve Arnavutluk), 1 potansiyel aday ülke (Bosna-Hersek) ve Birleşik Krallık’ın yer aldığı toplam 37 ülkeye ait bir fiyat düzeyi endeksi çıkartmıştı.

Bu endeksten; en yüksek değere sahip (162) pahalı ülke olarak İsviçre, en düşük değere sahip (47) ucuz ülke olarak da Türkiye çıkmıştı.

Bunun anlamı, bir İsviçrelinin 162 euro karşılığı aldığı mal ve hizmet sepetinin Türkiye’de 47 euroya satın alınabilmesiydi.

Bu araştırmaya bakarak pahalı ülkeyi bulmuş olduk. Geriye ise bu ülkeyle kıyaslamalı alışverişin videosunu bulmak kalmıştı, ona da ulaştık. Şimdi elimizde hazır olan Mart ayı videosundan, İsviçre Migros ile Türk Migros alışverişlerini ve iki ülkenin asgari ücret seviyelerini birlikte karşılaştıracağız.

26 ürünlük alışverişlerin listesini ve detayını yazımın sonuna ekliyorum. (Kaynak: You Tube, Serdarhan Güler videosu). Bilgi edinmemizi sağladığı için genç kardeşimize teşekkür ediyorum.

Alışverişin hikayesi:

  • İki ülkede, yönetimleri ayrı olsa da kökleri aynı olan iki perakendeci seçilmiş. Ortak özellikleri private label (PL) uygulamalarına ağırlık vermiş olmalarıdır. Ancak İsviçre tarafında PL oranı yüzde 70 olduğundan, bilinen markalara daha az rastlanır durumdadır.
  • Nitekim listede sadece 3 marka eşleştirilebilmiş. Head&Shoulders, Nutella ve Heinz her iki tarafın listesinde de yer alıyor.
  • Bazı tanınan markaların (5 adet) İsviçre rafında bulunmamasına karşın, neden Türkiye’deki listeye dahil edildiğini ise anlayamadım. Zira Türk Migros’ta; Balparmak, Colgate, Lipton, Doritos ve Nestle markalarından daha düşük fiyata sahip muadil ürünler bulmak mümkündü. Eğer bu gerçekleşseydi, Türk Migros fiş tutarı biraz daha düşük çıkabilirdi. Böylece fiyat farkı daha da açılabilirdi.
  • 14 çeşitte ise Türk Migros’taki en ucuz olan ürünler bulundu, sonra İsviçre’de muadili arandı. Bu sebeple listede sadece bizdeki ürünlerin markasına yer verdim, diğer tarafta ise zaten çoğunluğu kendi özel markalarıydı.
  • Ürün gramajları Türkiye’de seçilen ürünlerle eşleştirildi.
  • 9 Mart 2020 tarihinde frank kuru 6.5 TL idi.
  • Eğer Türkiye’deki alışveriş tutarını İsviçre frankına çevirirsek, 52,6 frank yapar ki; nerede ise oradaki fiş tutarının yarısından az tutar (yüzde 45,7).
  • Ancak tüketicinin cebindeki paranın da aynı olmadığını unutmayalım. Türkiye’deki asgari ücretli tüketicinin geliri 358 frank karşılığıdır. Yani oradaki tüketici gelirinin yüzde 10’u kadar bile değil. Elbette böyle bir kıyaslama doğru değildir ama eğer fiyat düzeyi döviz cinsinden karşılaştırılırsa, gelir düzeyi de döviz cinsinden karşılaştırılır ki bu durumda da tuhaf sonuçlara ulaşılır.
  • O zaman her iki ülkenin parasını 1 birim kabul ederek, harcama yapanların gerçek gelirlerini ve alışveriş tutarlarını kendi para cinsleri ile kıyaslayalım.
  • İsviçre’de ortalama asgari ücret 3800 frank iken, Türkiye’de 2324 TL’dir. Elbette 3800 frankı 6,5 TL ile çarpıp 24.700 TL’ye şaşırmıyoruz. Zira geliri dışarda tutarak, sadece fiyat seviyelerine göre ‘Satınalma gücü paritesi’ hesabı yapmak ne kadar yanlışsa, yüksek giderleri dışarda tutarak geliri büyük göstermek de o kadar yanıltıcı olur.
  • İsviçre’de 115,3 frank tutan alışveriş, Türkiye’de 342 TL tutmuştur.
  • İsviçreli tüketici 3800 franklık geliri ile bu alışverişi 33 defa tekrarlayabilirken, Türk tüketici 2324 TL geliri ile aynı alışverişi 7 defa yapabilmektedir. Hadi yukarda bahsettiğim markalı ürünler sebebiyle 8 alışveriş yapılabilsin. Yine de satın alma gücü hakkında fikir veren bu büyük farktır.
  • Bir başka hesapla; böyle bir alışverişe İsviçre’de gelirin yüzde 3’ü harcanırken, aynı alışveriş ülkemizde gelirin yüzde 15’i ile yapılabiliyor.
  • Eğer İsviçre ile aramızda ücret ve fiyat düzeyi benzerlik gösterseydi, ülkemizdeki alışverişin tutarı 70 TL olmalıydı. Veya 342 TL harcama yapanın geliri 11.400 TL olmalıydı.
  • Bu gelir farkına rağmen, İsviçreli de kendi ülkesini pahalı bulduğu için çoğunlukla toplu alışverişini Almanya’dan veya Fransa’dan yapıyor. Yani ‘nasıl olsa paramız var’ diyerek bol keseden harcamıyorlar. Aynen orta ve üst gelir grubuna mensup Alman vatandaşının bile Aldi tercihinde görüleceği gibi…

Burdan ne çıkar?

Dünyada çok küçük bir azınlık hariç, kimse parayı sokaktan toplamıyor. Bunun için en sık yapılan harcamaların, gelir içindeki payı korunmaya çalışılıyor. Eğer marka sahipleri ve perakendeciler buna yardımcı olmuyorlarsa, tüketiciler kaliteden taviz vermek zorunda kalıyorlar.

İşte İsviçre Migros’un 93 yıl önceki kuruluş amacı buna dayanıyordu. Ülke genelinde fiyat düzeyini düşürme gayretlerine marka sahipleri direnince, o markalar rafın dışında kaldı, yerlerini ise private label ürünler aldı.

Buna rağmen genel fiyat düzeyi diğer ülkelere göre yukarda kalmaya devam etti.

Peki bu gün İsviçre kime göre pahalıdır?

Dışardan bakanlara göre…

Kendi vatandaşının gelir düzeyine göre pahalı sayılmaz. Diğer yüksek giderlere göre de ucuz sayılmaz. Ancak insanca yaşamaya yetecek kadar gelire sahip oldukları rahatça söylenebilir.

Refah düzeyi yüksek ülke; standartları yüksek, gelir dağılımı adaletli ve vatandaşlarına iyi bakan ülke demektir. İsviçre 2019 yılı refah düzeyi listesinde; Danimarka ve Norveç’in arkasından 3. sıradadır. Aynı listede ülkemiz 91. sıradadır (Kaynak: The Legatum Institute).

Komşu ülkelerden yaptıkları alışverişe gelince; sadece coğrafi bölge avantajını kullanıyorlar.

Hangi tüketici yüzde 40 daha ucuz alışveriş için 1 saat uzağa gitmez?

İşte satın alma gücünü daha da artıran bu avantajlarıdır…

Şimdi geliyoruz, neden Almanya’nın İsviçre’den daha ucuz olduğuna!

Almanya’da 1500 euro olan asgari ücret, İsviçre’de 3800 frank olduğundan ve “fiyat seviyesini, gelir seviyesi belirler” kuralı işlediğinden…

Ülkelerin fiyat düzeyinin düşük veya yüksek olması bir şey ifade etmez, aynı ürün sepetinin gelir içindeki payı gerçek satın alma gücünü belirler.

Devamını Oku
Yorum Yapın

Yorumunuz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Advertisement

Ercüment Tunçalp

Kredi risk primi neden zirvede?

Ercüment Tunçalp

Kredi risk primi (Credit Default Swap- CDS), alınan bir kredinin geri ödenmeme riskinin tespit edilmesini ve bu riske karşı kredinin sigortalanmasını sağlayan değerleme aracıdır.

CDS primi yüksek olan borç alan bir ülke için kredi maliyeti yüksek olur. Prim hesaplanırken, her 100 puan yüzde 1 kredi maliyeti olarak yansır. Örneğin 800 baz puan CDS’nin karşılığı yüzde 8’dir. Yani alınan borcun faizi sıfır olsa bile borcun maliyetine yüzde 8 ilave olur. CDS hesabında, ülkenin sadece mevcut durumu değil, geçmiş uygulamaları da geleceğine dair tahminler de birlikte dikkate alınır.

CDS primi 300 baz puanın üzerindeki ülkeler aşırı kırılgan ekonomiler olarak tanımlanırken; bizim gibi 800 baz puanı aşan ülkeler için ilave bir tanım yapıldığını duymadım. Ancak aradaki makasın ne kadar geniş olduğuna da dikkatinizi çekerim.

Aşırı kırılgan ekonomilerin; yüksek enflasyon, yüksek dış açık, borçlanma maliyetlerinin yüksek olması ve sıcak paraya olan aşırı bağımlılık gibi bir dizi önemli özellikleri öne çıkıyor.

Bu prim bir ülkeye olan finansal güven baz alınarak serbest piyasa tarafından arz ve talebe göre belirleniyor. Elbette faydalanılan ve etkisi inkar edilemeyecek bir önemli kaynak da uluslararası derecelendirme kuruluşlarının verdikleri notlardır. Yani bir ülkenin kredi riskine dair göstergelerden biri derecelendirme notları (ülke kredi notu) iken, bir diğer gösterge de CDS primleri oluyor. CDS primlerindeki sürekli yükselişler, borçlunun borç ödeme kapasitesinde veya borçluya yönelik risk algısında bir bozulmaya işaret ediyor.

Küresel kurumları bir kenara bırakalım, aile çevresinde borç verirken bile, “Ya bu para geri ödenmezse” kuşkusu duyulmaması mümkün mü?

İşte kurumsal borç verenlerin farkı, alacaklarını garanti altına alan bu sigorta primidir.

Özetle, ülke ya da şirket riskleri arttıkça kredi risk primleri de artar. Bu takdirde de o ülke veya şirkete daha az yatırım yapılır.

Bu bilgilerin ışığında; bizim 800 puanı aşan 5 yıllık CDS primimiz yanında; henüz 12 yıl önce iflasın eşiğine gelen komşumuz Yunanistan’ın risk priminin geçtiğimiz hafta 179,70 seviyesinde olduğunu da bilmeliyiz. Kredi maliyetine yansıyan karşılığı %1,80 faizdir.

Olumlu örnek olarak; Hollanda’nın 10,70 ve İngiltere’nin 11,04 olan CDS primlerine ve bu ülkelerin borçlarına ancak %0,1 olarak yansıyan yok denecek kadar düşük maliyet kalemini de ekleyebiliriz.

Şimdi bizleri daha fazla ilgilendiren bu 8 puanlık fazlamızın, tüketiciye muhtemel yansımalarına bakalım.

Batı ülkelerinin merkez bankaları, tek hanede hareket eden enflasyonlarını frenlemek için faiz artırırlarken; bizde ise 3 haneli enflasyona yaklaşılmasına rağmen tam tersinin yapılması riskleri artırıyor. Artan CDS kur üzerinde baskı yaratıyor. Devamında ise kur artışı enflasyonu yükseltiyor, hayat pahalılığını ise kalıcı hale getiriyor.

Hepsi bu kadar mı?

Hayır. CDS’nin yüksek olması borçlanma maliyetini artırırken, yatırımların ve yeni girişimlerin azalmasına ve ekonominin daralmasına sebep oluyor. Yani dönüyor dolaşıyor hepsi tüketicinin önüne hayli yüksek faturalar olarak geliyor.

Hal böyleyken, tek pencereden bakan bir yazar demiş ki; “Amerika’da faizler son 75 baz puanlık artıştan sonra %1,50 ila %1,75 aralığına çıktı. Yıllık tüketici fiyatlarındaki artış %8,5 düzeyinde. Yani faizlerle enflasyon arasındaki fark 5 kat. Türkiye’deki durum nasıl? Yıllık TÜFE %73, faizler %14 seviyesinde. Yani faizlerle enflasyon arasındaki fark bizde de 5 kat. ABD’de faizler nasıl %8,5 olamayacaksa, Türkiye’de de faizler %73 olamaz.”

Muhteremin çıkarttığı sonuca bakar mısınız?

Ekonomisi sağlam olan ülkedeki yaklaşık yüzde 7 eksi reel faiz ile CDS’si 800’ü aşmış ülkemizin yaklaşık yüzde 60 eksi reel faizini bir tutuyor ve buna da inanıyor ki gönül rahatlığı ile seslendirebiliyor. Acı ama gerçek!

Oysa bizim yaşadığımız krizi dünya üzerinde yaşayan çok az sayıda ülke var. Onlar da bizimle tartıya çıkacak ağırlıkta ülkeler değil.

Şimdi neticeye gelelim ve bütün bu olumsuzlukların son noktasına bakalım.

Tüketici alım gücünün dip yaptığının belgesi, TÜİK’ten son gelen tarihin en düşük (63,4) Tüketici Güven Endeksi’dir. Henüz bu endekse yansımamış olan ek bütçenin de tüketici omuzuna yükleyeceği ek vergileri bilmem söylemeye gerek var mı?

Sonuç olarak; dışardan bakan bir göz için CDS en önemli kriterdir. İçerden bakan gözlerin de hiç değilse yarısı kadar ilgi duyması bizi çözüm almaya götürebilir. Zaten kritik eşiği çoktan aşmışız, bırakalım yüksek maliyetli borçlanmayı, hiç borç bulamamak gibi bir noktaya doğru da ilerliyoruz.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Özel markalı ürünlere talep artıyor

Ercüment Tunçalp

Yüksek enflasyonun ve hayat pahalılığının tüketici nezdindeki tahribatını geçen haftaki yazımda konu etmiştim. Birkaç gün sonra dünyanın önde gelen araştırma şirketi NielsenIQ’nun özel markalı ürünlere yönelik 2021 ve 2022 yıllarının ilk 4 ayını içeren karşılaştırmalı raporu geldi. Raporda özel markalı ürünler (private label) cirosunun bir önceki yıla göre toplamda yüzde 79 arttığı, pazar payının ise yüzde 5,9’luk bir artışla yüzde 30,3’e yükseldiği gözlemlendi.

Bu sürpriz oldu mu?

Elbette hayır. Yıllardır yazıyorum, “enflasyonla mücadelenin ilacı özel markalı ürünlerdir” diye…

Peki tanınmış markaların bu kadar reklam ve Ar-Ge harcamalarına rağmen özel markalar karşısında pazar payı kaybı yaşamalarını normal karşılayabilir miyiz?

Tüketici alım gücünden bağımsız olarak bu konuyu tartışamayız. Bazı televizyon programlarında “Almanya’da ekmek fiyatı 30 lira” diyerek aklımızla alay edenler, o ekmeği satın alan Alman tüketicinin gelirini de TL’ye çevirmeyi düşünmüyorlar veya bunu dile getirmiyorlar. Bazen iş dünyasında da olaya böyle bakanların olup olmadığını inanın merak etmiyor değilim!

Zira ancak her ülke tüketicisinin kendi para birimi ve kendi geliri ile aynı ürünleri ne miktarda alabildikleri kıyaslama konusu olabilir. Bunun dışında, “Benzin fiyatı da doğal gaz fiyatı da orada bizden daha yüksek” veya “Enflasyon Avrupa’da da yüksek” diyerek yüzde 7 ile yüzde 70’i aynı kefeye koymak ‘boş muhabbet’ sınıfına girer. Kaldı ki, “İki ülkede iki alışveriş” yazı serimizde verdiğimiz onlarca örnekte, dolar ve euro bazında bile bizde daha yüksek fiyata satılan ürünler (küresel marka) olduğunu da açıklıyoruz.

Hal böyleyken, ‘fiyatlandırma’ konusunda küresel şartları eşit sayan ve tüketici gelirleri arasındaki farkı görmezden gelen bir anlayışı da izliyoruz. Neyse ki bu tarz araştırma sonuçları güçlü bir uyarıcı oluyor.

Rapora devam edelim…

Gıda ürünlerinde zirve yüzde 110 ciro artışıyla özel markalı yağların oluyor. Yağlarda yüzde 46 olan pazar payı yüzde 8 artışla yüzde 49,7’ye çıkarak şaşırtmaya devam ediyor. Bunun anlamı; bir kategoride fiyatlar alım gücünü aşmışsa orada markaya bağlılık azalmaya başlar. Özel markalar içinde yağların, private label pazar payının yüzde 67 üzerinde paya ulaşmasını bu şekilde değerlendirmek mümkündür. Süt ürünlerinde yüzde 52,1 olan özel marka pazar payı da yüzde 55,1’e yükselmiştir. Benzer durum kağıt ürünlerinde de vardır. Yüzde 43,5 olan pazar payı yüzde 45,7’ye çıkmış görünüyor.

Bu araştırmada yer alan birçok kıymetli bilgi arasından ciro artışlarını kategori bazında kıyaslamadım. Zira her kategorinin enflasyonu farklı olduğu için eksik fikir vermek istemedim. Ancak her kategori içindeki özel markalar ile markalı ürünler arasındaki pazar payı kıyaslamalarını daha anlamlı buldum.

(Raporun tamamı için www.plturkey.org)

Yine de marka sahiplerinin şikayetlerinde haklı oldukları bir konu, bazı perakendecilerin tanınmış markalara uyguladıkları yüksek kâr marjlarıdır. Çözümünü bir önceki yazımda açıklamıştım.

Peki marka sahipleri bu konuda mücadele ediyorlar mı?

Hayır. Çoğunlukla “Bizim ürünümüzün ayrı bir hedef kitlesi var” rahatlığı içindeler. Ancak NielsenIQ Raporu başka bir şey söylüyor. Artık ‘düşük fiyat’ açık ara ilk tercih sebebidir ve bunun için geniş tüketici kitleleri kaliteden bile tavizler vermeye hazırdır. Nüfusun en az yüzde 70’i için durum böyledir.

Ülkemizde private label için yüzde 30 pazar payı oldukça yüksek orandır. Zira henüz yerel perakendecilerde ve geleneksel kanalda bu uygulama yok denecek kadar azdır. Ancak o raflarda da yerel veya satış payı düşük markalar daha ucuz fiyatlarıyla private label yerine konumlandırılmıştır.

Bu durumda marka sahipleri neler yapmalıdır?

  • Özel markalara sınırlama getirilmesi ısrarından vazgeçmeliler. Zira bu tablodan sonra zaten mümkün olmaz.
  • Piyasa fiyat istikrarı üzerine daha fazla yoğunlaşmalılar. Ne kadar güçlü marka olursa olsun, raf fiyatına alt sınır koymaktan daha önemlisinin üst sınırda zorlayıcı olmak gerektiğini kabul etmeliler.
  • Daha fazla kampanya ve insert uygulamasına kanalize olmalılar.
  • Büyük perakendecilere her durumda teslimiyet günümüz şartlarına uygun değildir. En sert defans gördüklerinden birisini gerekirse feda etmeyi göze alabilmeliler. Bunu göstermeden ticaretin iki yönlü olmasını sağlayamazlar.
  • Alternatif, aynı derecede yaygın olan yerel perakendecilerdir. Üstelik rekabetçi raf fiyatı, en hassas baktıkları konu olduğundan brüt kâr marjı konusunda daha uzlaşmacılardır.

Sonuç olarak; özel markalı ürünler en fazla bizim ülkemizin gerçeği durumuna gelmiştir. Yüksek enflasyon sürdükçe, ulusal zincirler payını artırdıkça, e ticaret kulvarından da yeni hamleler geldikçe (Hepsiburada örneği) Avrupa ortalaması mutlaka geçilecektir.

Bugün için yüzde 30 pazar payı Avrupa ortalamasına çok yaklaşmışken; yağlar, süt ürünleri, kişisel bakım ve kağıt ürünleri gibi kategoriler yüzde 50’yi zorlamaktadır.

Hal böyleyken; “Yarın öbür gün özel markalı ürünler raflarda markalı ürünleri geçebilir” endişesi ile tedbir arayışına girmek haklı mıdır?

Elbette hayır. Tüketiciye kim fiyat ve kaliteyi birlikte kabul ettirebilirse onun malı satılacaktır. Yüzde 47 olan İngiltere pazar payı da yüzde 45 olan Almanya pazar payı da bu şekilde gerçekleşmiştir. Serbest piyasa oluşumu için gereken düzen budur. Üstelik her girişimcinin kendi dükkanında ne satacağına karar verme özgürlüğünü yok mu sayacağız?

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Hayat pahalılığı en kötüsüdür!

Ercüment Tunçalp

Ülkemizde hem enflasyonu küresel anlamda benzeri görülmemiş yüksek bir oranda yaşıyoruz hem de hayat pahalılığını en şiddetli şekliyle hissediyoruz.

Ancak yine de ikisinin aynı şey olmadığını biliyoruz. Enflasyon, mal ve hizmetlere ait fiyat düzeyinin artış göstermesi sonucu alım gücünde meydana gelen azalmadır. Hayat pahalılığı ise elde edilen gelirin aynı mal ve hizmetleri satın almaya yetmemesidir. Biraz daha açalım; enflasyon belli bir seviyeye kadar çıktıktan sonra iktisat bilimine uygun tedbirler alınması durumunda normal seviyelere inebilir. Ancak enflasyon düşmeye başlasa bile fiyat artışlarını çok geriden takip eden ücret artışları sebebiyle hayat pahalılığı halkın gündeminden düşmeyebilir. Geçtiğimiz haftalarda verdiğim bir örneği tekrar edeyim. Fiyatı 500 liradan 1000 liraya çıkmış olan bir ürün sepeti (yüzde yüz zamlı) o seviyede 6 ay hareketsiz kalsa bile geliri yüzde 50 artmayan vatandaş hayat pahalılığını yaşamayı sürdürür. Gerçi enflasyon için hiçbir zaman böyle olumlu bir ihtimal söz konusu değildir ama hayat pahalılığından kurtuluşun ne kadar zor olduğunu göstermek için bu uç örneği vermek zorunda kaldım. Bizim gibi ülkelerde yüksek enflasyon tahribatı yapar, hasarın büyüklüğüne göre de acısı sonra çıkar. İşte o acının adıdır hayat pahalılığı…

Peki enflasyon ile birlikte hayat pahalılığını yaşamayan ülke var mı?

Çok var. Enflasyonu bizimle kıyaslanamayacak kadar düşük yaşayan ülkeler bile alım gücünü yükseltecek kararları zamanında almaktalar.

Örneğin, Almanya’da Mayıs ayı yıllık enflasyonu beklentilerin üzerinde artış göstererek yüzde 7,9’a çıkınca; meclis harekete geçti ve ülkede saatlik asgari ücreti 9,82 eurodan temmuz ayından itibaren 10,43 euroya, ekim ayından itibaren de 12 euroya çıkaran yasa tasarısını kabul etti. Gelirdeki artış oranı yüzde 22 ile enflasyonun çok üzerindedir ve hem alım gücünün artırıldığına hem de geçmiş aylardaki kaybın fazla fazla telafi edildiğine işarettir.

Bizde ise Hazine adına en yetkili ağızdan; “Enflasyonla birlikte büyümeyi tercih ettik. Bu sistemden dar gelirliler hariç, üretici firmalar, ihracatçılar kâr ediyorlar, çarklar dönüyor.” sözünü duyduk. Bugünkü konumuzu açıklamaya yardım eden en isabetli ve samimi tespit budur. Dar gelirliden alıp zengine veren ve gelir dağılımını bozan sistem sebebiyle; büyümenin nimetlerinden hakkını alamayan kitlelerin kronik hastalığı olmuştur hayat pahalılığı…

Dolayısıyla, ‘dar gelirli’ sınırını doğru çizmek gerekiyor. Tanımı en basit şekliyle; ‘geliri, zorunlu giderlerini karşılamakta yetersiz kalan kimse’dir.

Bugün bu tanıma nüfusun en az yüzde 70’i giriyor. Hatta giyim, beyaz eşya, televizyon, telefon, mobilya, eğlence, yılda 1 hafta tatil, ayda 2 defa dışarda yemek gibi harcamaların birkaçını ertelemek zorunda kalanları da ilave edersek bu oran daha da artar. Kısaca, artık dar gelirli dediğimiz, o kadar da dar çerçevede tanımlanabilecek bir harcama grubu olmaktan çıkmıştır.

Türk-İş araştırmasına göre; 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı 6018 TL’ye, yoksulluk sınırı ise 19602 TL’ye yükselmiştir. Çalışanların yarısı 4250 TL asgari ücretle açlık sınırının altındadır. Peki asgari ücretin 2 bin lira üzerinde geliri olan işçiyi bu sınırı geçmiş mi sayacağız? Elbette hayır…

Memur, emekli, öğrenci, küçük esnaf, çiftçi ve hatta çarkları zor döndüren orta ölçekli işletme sahipleri ve orta kademe yöneticileri de yukardaki tanıma dahil olmuşlardır. Nitekim Tüketici Hakları Derneği (THD) Başkanı Turhan Çakar, Türkiye’de 25,5 milyon kişinin açlık sınırının, 51 milyon vatandaşın da yoksulluk sınırının altında yaşam mücadelesi verdiğini bildiriyor.

THD’nin yaptığı araştırma sonuçlarına göre, ülke nüfusunun yüzde 90’ına denk gelen 76,5 milyondan fazla tüketici zorlanarak yaşamını sürdürüyor.

Şimdi tüketici çoğunluğunun durumu böyleyken piramidin sivri ucuna da bakmanın yararlı olacağını zannediyorum.

Türk Sanayici ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) Başkanı Orhan Turan geçen haftaki bir konuşmasında; “Enflasyonla mücadelenin temel öncelik olduğu ve bunun için gerekirse büyümeden taviz verilebileceği bir döneme girildiğini” belirtmiş. İlginç mi? Değil, son derece tüccarca bir görüş…

İşte sebepleri:

  • Ekonomide fiyat istikrarı sağlanamıyorsa büyüme zaten sürdürülebilir olamaz.
  • Kaldı ki, “yılın ilk çeyreğindeki yıllık bazda yüzde 7,3’lük büyüme ana kaynağının yatırım değil tüketim olduğu” da yine kendi ifadeleridir.
  • Enflasyon en çok ücretli çalışanlar ve düşük gelirliler için sorun olsa da eninde sonunda iş insanlarını da olumsuz etkileyecek noktaya gelebilir.
  • Amerikan Merkez Bankası (FED), küresel piyasalar ve merkez bankaları için en önemli referans kaynağıdır. FED yılın başında faiz artışı ve parasal sıkılaştırma politikalarını tercih edeceğini açıklamış ve buna uygun kararları da almayı sürdürmüştür. Avrupa Merkez Bankası’da (ECB) önceki hafta yaptığı toplantı sonrasında; “Temmuz ayından itibaren FED’i takip edeceğini” duyurmuştur.

Böyle bir küresel ortamda; faizi sadece kağıt üzerinde düşük tutmak, sözde düşük faizin bütün olumsuzluklarını (kur ve enflasyon artışı) ekonomiye yaşatacağı gibi piyasada düşürülemeyen yüksek faiz maliyeti de sorun olmaya devam eder.

  • Üstelik zaten yüksek olan risk primimiz (CDS), faizlerin sabit kalacağı veya düşeceği görüntüsü verildikçe daha da artar ve dış kaynak girişini frenler. Bu da ticaretin istikrarını bozar. Çünkü 800 baz puanı aşan bir CDS primi, kurumları borçlanma ihtiyaçlarını daha yüksek maliyetlerle karşılamak zorunda bırakır.

Sonuç olarak; alım gücünü zayıflatan, paranın değerini düşüren, işsizliği artıran enflasyon orta vadede sadece hayat pahalılığını kalıcı yapmakla kalmaz, yatırımcıyı da yatırım yapmaktan soğutur.

TÜSİAD’ın bu gerçekleri görmesi kıymetlidir ama açıklamak zorunda kalmaları da alınacak tedbirler konusunda fazla zaman kalmadığına işarettir.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

POPÜLER