Sosyal Medya Hesaplarımız

Ercüment Tunçalp

Mağaza kayıpları üzerine

Ercüment Tunçalp
Abone Ol:

Sensormatic’in Tyco Retail Solutions işbirliğiyle gerçekleştirdiği ‘Küresel Perakende Sektörü Kayıp Endeksi’ sonuçları açıklandı.

Kaynak olarak araştırma bilgilerini aynen vereceğim. Yanında ise kendi yorumlarımı (E.T.) sunacağım.

– Rapora göre; küresel boyutta kayıpların sektöre maliyeti 100 milyar USD seviyesinde gözüküyor.

E.T.: Evet bu fikir vermek açısından önemli bilgidir. Ancak karşılaştırma yaparken değer olarak ülkeleri ve şirketleri kıyaslamak anlamlı değildir. Zira cirosu yüksek olanın kayıp değeri de yüksek olur. Önemli olan kaybın oranıdır. Kıyaslamalar da sadece bunun üzerinden sağlıklı yapılabilir.

– Rapora göre; kayıp oranları ABD’de yüzde 1.85, Avrupa’da yüzde 1.83, Güney Amerika’da yüzde 1.81, Asya Pasifik Bölgesi’nde ise yüzde 1.75 şeklinde sıralanıyor.

E.T.: Yüzde 1’in üzerindeki bütün bu oranlar sorunludur ve tedbir almayı gerektirir. Araştırmayı yapanlara göre, ülkemizdeki sonuçlar da küresel tabloyla benzerlik gösteriyor. Başarılı perakendecilerimiz arasında kayıp oranı yüzde 1’i geçmeyen şirketler olduğunu biliyoruz. Elbette bunun tersine de şahidiz. Bu tabloda ortalamayı artıranlar yüzde 4’e kadar çıkan başarısız sonuçlardır.

Bu araştırma; kıta bazlı, ülke bazlı ve kategori bazlı olduğundan, şirket özelindeki örnekleri göstermiyor. Sadece ortalama oranlar tabloyu tarif ediyor. Bunun altını çizmekte fayda vardır.

Yani “yüzde 2’ye yakın kayıp oranı küresel gerçektir, bunun için biz de bu oranı hedef alalım” demek doğru bir yaklaşım değildir. Çünkü dünyanın her yerinde yüzde 1 civarında kayıp oranına sahip, işini iyi yapan perakendecilere rastlamak mümkündür.

– Rapora göre; tekstil ve aksesuar mağazaları en yüksek kaybın yaşandığı yerlerdir. Bu alanlarda kayıp yüzde 1.98 seviyesindedir. Departmanlı mağazalar, tüketici elektroniği ve yerel zincir marketlerde kayıp oranı yüzde 1.84 ile 1.79 oranında değişiyor. En düşük kayıp ise yüzde 1.73 ile hipermarketlerdedir.

E.T.: Tekstil ve aksesuar mağazaları, profesyonel hırsızların prova bahanesiyle en rahat görev icra ettikleri yerlerdir. Elektronik etiketi iptal edip, ürünü içlerine giyerek dükkandan çıkartmak gibi. Bu mağazalarda kış mevsiminde oran daha da yüksek olur.

– Rapora göre; mağazalarda yaşanan ürün kaybının dört önemli sebebi bulunuyor. İlk sırayı yüzde 34.34 ile dış hırsızlık alıyor. Tedarikçilerin neden olduğu kayıplar yüzde 24.28 ile ikinci sırada yer alırken, çalışan kaynaklı kayıplar yüzde 22.95’lik paya sahiptir. Yönetim kaynaklı sebepler ise yüzde 18.43 ile dördüncü sıradadır.

E.T.: Şimdi burada önemli bir şeyin altını çizelim. En fazla dikkat verdiğimiz konu müşteri hırsızlığıdır değil mi? Görüldüğü gibi toplam kayıpların sadece üçte biri müşteriye aittir.

Müşteriye gösterilen dikkat tedarikçiye de gösterilse; evrakta yazandan eksik teslimat ve /veya yazılı olandan daha fazla ürün iadesinin önüne geçilir.

Araştırmada yer alan ama ayrıca belirtilmeyen bir kayıp çeşidi de tedarikçi- çalışan ortaklığında gerçekleşmektedir. Bunun senelerce sürdüğü işletmeler vardır. Elbette birçoğunu tedarikçi direk yapmıyor. Hatta büyük ihtimalle haberi bile olmuyor. Aracı kıldığı kişiler yapıyor. Yani bu da bir nevi çalışanların ortak hırsızlığıdır.

Anlaşılması bakımından bir örnekle açıklayayım. Tedarikçi, fatura ve irsaliye üzerinde 10 teker kaşar peynirini teslim etmiş gözüküyor. Perakendeci tarafı ise 8 tekeri teslim alıyor. Birer teker daha sonra ortaklar arasında dışarda paylaşılıyor. Bunun çözümü, ana depo sevkiyatlarının oranını artırmak, tedarikçi sevkiyatlarını asgari düzeye indirmektir.

Çalışan kaynaklı kayıpları azaltmanın bir kaç yolu vardır. İyi izleme, anında cezalandırma ve bunu diğer çalışanlara da duyurma ancak caydırıcı olabilir. Gezdiğim birçok mağaza deposunda boş yiyecek ve içecek ambalajlarına rastlıyorum. Bunun gözden kaçması mümkün değildir, mağaza müdürünü de bağlar.

Yönetim kaynaklı hataların başında, yapılan kaydi hatalar geliyor. Kaydi envanteri ile fiili envanteri arasında makul kayıp oranının 3 katı kadar fark olan perakendeciler vardır. Elbette bu da çok önemli bir risk teşkil ediyor.

– Rapora göre; kayıp oranlarında en yüksek payı yüzde 2.32 ile İtalya alıyor. Hindistan ve Fransa ise küçük farklarla bu ülkeyi takip ediyorlar. Almanya ise yüzde 1.43 ile en başarılı ülkedir.

E.T.: Hiç şaşırtıcı değildir. İtalya ve Fransa en fazla göç alan ülkelerdir ve kayıpların her türünde bu durum mağazaları zorlamaktadır. Aynı sonucu gelecekte ülkemizde de bekliyorum. Hatta yükselme trendine geçtiğini de duyuyorum. Almanya’nın başarısı, denetimdeki üstünlüğü kadar göçmen profilinin farklı olmasından kaynaklanıyor (Türk, Polonyalı ve Rus ağırlıklı).

– Rapora göre; kayıp değeri açısından bakıldığında ABD 42 milyar USD’nin üzerinde bir tutarla ilk sırayı alıyor. Çin 13.5 milyar USD ile ikinci sırada, İngiltere ise yaklaşık 7.5 milyar USD ile Çin’i izliyor.

E.T.: Bunda da şaşırtıcı bir durum yoktur. Yazının başında belirttiğim gibi ciro sıralamasıyla uyumlu bir neticedir. Yani buradan çıkartacağımız bundan fazla bir sonuç yoktur. Kayıp değeri, öncelikle ciro büyüklüğüne göre şekillenir.

– Rapora göre; Avrupa perakende pazarında indirim marketleri yüzde 2.24, istasyon marketleri yüzde 2.05, toptan marketler ise yüzde 2.01 ile en fazla kaybın yaşandığı mekanlardır.

E.T.: Bu üç formatın ortak özelliği minimum sayıda personel çalıştırmalarıdır. İşte insan faktörü de burada öne çıkıyor. İşine odaklanmış eksik kadronun denetimde aciz kalacağı baştan kabul görmelidir.

Müşterinin de, tedarikçinin de, çalışanın da üzerinde hissetmediği bakışlar cesaretini artırır. İstasyon marketlerin 24 saat çalıştığını da unutmayalım.

Teknoloji destekli güvenlik önlemleri en çok bu formatlar için gereklidir.

Sonuçta; sektörün ihtiyacı olan en yeni teknolojileri içeren güvenlik çözümlerini üreten başarılı şirketlerle işbirliği zorunludur. Bu konuda yapılacak küçük yatırımların ne kadar büyük problemleri çözebileceğini senelerdir anlatmaya çalışıyorum.

Keşke sadece kayıplar yüzünden batan şirketleri de açıklayabilseydik. Evet sayıları da hiç az değildir. Bu da bize teknoloji desteği yanında hem güvenilir insan faktörünün hem de donanımlı kadroların önemini anlatıyor.

İşe alırken iyi araştırma, iş sırasında iyi denetim, iyi ücret politikası, adaletli ödül ve ceza sistemi, mağazanın zimmetlendiği sorumluların varlığı, başlıca geliştirilmesi gereken konulardır.

Sahipsiz mağazalar hem içerden hem dışardan soyulur.

Mağaza stoğundan sorumlu olmayan bir yetkili esasında ne kadar etkilidir?

Bunu kendimize sık sık sormalıyız.

“Benim mağazamda hırsızlık olmaz” diyen bir yetkilinin süpermarketinden, Genel Müdür’ün izniyle ve Bölge Müdürü’nün refakatinde kasaya uğramadan 4 adet bisiklet çıkarttım. Bir diğer mağazadan en büyük boy deterjanları yakındaki başka bir dükkana taşıdım.

Buna benzer çalışmalar her işletmede yapılmalı ve bu uyku haline dikkat çekilmelidir. Kontrol zafiyeti de mutlaka cezai yaptırımla sonuçlanmalıdır.

Devamını Oku
Yorum Yapın

Yorumunuz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Advertisement

Ercüment Tunçalp

Asgari ücret ve alım gücü

Ercüment Tunçalp

Asgari ücret konusunu ilk açıklandığı günlerde değil, paranın ele geçeceği tarihe yakın yazmamın bir sebebi var. Zira aradan geçecek 1,5 ay içinde satın alma gücündeki değişim de görülsün istedim.

Henüz görüşmeler sürerken; artan ücretlerin Şubat ayında ele geçeceğini, ancak bazı mal ve hizmetlerdeki fiyat artışlarının bu süreyi beklemeyeceğini belirtmiştim. Örneğin son bir ayda kırmızı ete art arda 3 kez ve toplamda yüzde 30 fiyat artışı geldi. Damacana suya bir hafta önce gelen zam ile de yıllık fiyat artışı yüzde 160’a ulaştı. Yani marketlerin bazı temel ürünlerdeki ‘fiyat sabitlemesi’ dışında beklenen oldu. Zaten marketlerde de sınırlı sayıda ürün için bu söz verilmişti.

Dolayısıyla fiyatlar kısmını geçtiğimiz haftalarda “Fiyat sabitleme nereye kadar?” başlıklı yazımda açıklamıştım. Ücret kısmına ise şimdi bakacağız…

Görüşmeler sürerken açlık sınırı olarak, Türk-İş tarafından açıklanan Kasım ayına ait 7.785 TL gündemdeydi. Yeni net asgari ücretin 8.506 TL olarak açıklanmasından sonra ise Aralık ayına ait açlık sınırının 8.130 TL olduğunu öğrendik. Bundan ne anlamalıyız?

Yeni asgari ücret ele geçmeden önce Ocak ayına ait açlık sınırı da açıklanacak ve kuvvetle muhtemeldir ki güncel açlık sınırı asgari ücreti aşacaktır.  Şubat ayından itibaren ise hızlı değişen bu tabloda alım gücünün korunması mümkün olamayacaktır.

Şimdi en kestirme şekliyle basit bir hesap daha yapalım. Ülkemizde orta ve alt gelir grubu tarafından en fazla tüketilen birinci ürün ekmektir. 2021 yılında ekmeğin fiyatı 1,5 lira ve net asgari ücret 2.825 liraydı. Alınabilen ekmek sayısı da 1883 adetti. 2022 yılı sonunda ekmeğin fiyatı 5 lira ve yeni açıklanan net asgari ücret ise 8.506 lira oldu. Alınabilen ekmek sayısı da 1701 adete düştü. Yani 182 adet eksildi. Ocak ayının sonlarına geldiğimiz şu günlerde ise İstanbul’da 240 gr ekmek 6 liraya satılmaya başlandı. İşte gerçek tablo budur. Bunu et olarak, peynir olarak, yumurta veya damacana su olarak ölçmekte mümkündür. Ancak ekmek hayatımızdan çıkartamayacağımız tek üründür. Dolayısıyla ele geçen paranın cüzdana sığmayacak kadar çok olması bir şey ifade etmez, o çok parayla neler alma imkanı olduğu önemlidir.

Avrupa’da asgari ücret bizdeki kadar çok konuşulmaz. Zira birçok ülkede çalışan sayısının en fazla yüzde 7-8’i asgari ücretlidir. Bizde bu oran yüzde 55 olduğu gibi asgari ücretin çok az üzerindeki ücretler de eklendiğinde bu oran yüzde 60’ı da geçmektedir. Yani bizdeki asgari ücret gerçekte ortalama ücret sayılabilir. Bu durumda; 2021 yılında 2.825 TL olan asgari ücret, 2022 yılı başında 4.253 TL, yıl ortasında 5.550 TL, 2023 başında da 8.506 TL olduğu halde ‘hangisinin alım gücü daha yüksekti?’ sorusunun cevabı bellidir. 2.825 TL’nin alım gücü 8.506 TL’den daha yüksekti. Yani her yeni asgari ücret eskisini aratır hale gelmiştir. Bunun sebebi olan yüksek enflasyon çok konuşulan refah payını gündemden düşürüyor, refah kaybı ise yıpratıcı etkisini sürdürüyor. Hepsi bu kadar mı?

Enflasyonun artması, nasıl ki ücretlerde büyük oranlı artışı (yetersiz olsa da) gündeme getiriyorsa, bu ücret artışı da tekrar fiyat artışlarına (enflasyona) kapı aralıyor. Yani yumurta-tavuk örneği burada da geçerliliğini koruyor…

Ücretler devamlı enflasyonun altında kaldığı için reel olarak düşüşler kaçınılmaz oluyor. Bunu GSYH verilerinden de görmek mümkündür. 2017 yılında ücretlerin milli gelirden aldığı pay yüzde 39 iken, 2022 yılı üçüncü çeyreğinde yüzde 30,1’e kadar gerilemiştir.

Çalışanların geride bıraktıkları kayıpların kabulü şartıyla; asgari ücretin yeterli olup olmadığı beklenen enflasyona bakarak ölçülür. Bu konuda da daha şimdiden belli olan durum; yetkililerin “gerekirse ara zam yapılabileceği” ifadeleridir. Bu da yeni artışın, beklenen enflasyon oranının altında kalma ihtimaline işarettir. Nitekim Ocak 2022 ve Temmuz 2022 için açıklanan yüksek oranlı asgari ücret artışlarına enflasyondan arındırarak bakıldığında alım gücünün düştüğü nasıl görüldüyse; Haziran 2023’e gelindiğinde de alım gücünün Ocak 2023’e göre düştüğünü görmek hiç sürpriz sayılmayacaktır.

Bir hassas nokta da; çalışanın cebine 8.506 TL girerken, işverenin cebinden de 11.759 TL çıkacak olmasıdır. Bunun faturası da dönüp dolaşıp yine tüketiciye gelecek ve bu kısır döngüden çıkılamayışının neticesi de aşağıdaki olumsuzlukları gündeme taşıyacaktır.

  • İşveren yükünün artması maliyet enflasyonunu,
  • İşten çıkartma riskini,
  • Kayıt dışına kayma eğilimini artıracak,
  • Ücret artışları talep enflasyonunu da tetikleyecektir.

Sonuç olarak; bu çerçevede asgari ücretli için hayat standardının artması söz konusu olamaz. Yüzde 55 artışa rağmen asgari ücretlinin alım gücü ortadayken; daha önceki yıllardan da alacaklı olan memur ve emeklinin yüzde 30’luk artışını konuşmak zaman kaybıdır. Zira yetersizlik çok açık ortadadır.

Avrupa ile kıyaslama yapılamayacağını, şimdiye kadar “İki ülkede iki alışveriş” yazı dizimizde verdiğim onlarca örnek ile yeteri kadar anlatabilmiş olduğumu zannediyorum.

Refah kaybındaki bu hızı sadece tek haneli enflasyon kesebilir. Başka bir çözümü de yoktur. Olası yüzde 30-40 enflasyon oranları bile, teselli bulunamayacak seviyede ve hâlâ küresel anlamda az sayıdaki yüksek oranlar arasında yer almayı sürdürecektir. Önlenemezse sermaye bir kesimde birikmeye devam edecek ve gelir dağılımındaki bozulma da sürecektir.

Bir an önce tek haneli enflasyon günlerine dönmek dileğiyle…

Gelecek yazıda ülkemizin en büyük araştırma kuruluşu tarafından yapılan rakamsal tespitleri yorumlayacağım ve alım gücü düşüşünün alışverişe nasıl yansıdığını ayrıntıları ile daha canlı izletmeye çalışacağım.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Arıların yaptığı bal ne demek?

Ercüment Tunçalp

Başlıktaki soru birçok kişiye anlamsız gelebilir. Öyle ya arıların yapmadığı bal olabilir mi?

Yıllardır olduğunu yazıyorum. Bununla da yetinmiyorum, bu sahtekarların açıklanmasını istiyorum.

Son günlerde bu konuda çok anlamlı bir gelişme oldu. Türkiye’de bal kategorisinin lideri olan marka bir reklam filminde “Bala gerçek değerini verenler, arıların yaptığı doğal balı tercih ederler” söylemini kullandı.

Batı ülkelerinde kolay kolay gündeme gelemeyecek, gelse de gülümsetecek bu söylem, nasıl bizim ülkemizin gerçeği oldu?

Yıllardır resmi kurumların yaptığı ve açıkladığı listeler ortada; o kadar rahat hileli bal yaptılar ve o kadar düşük fiyatlarla yanına da hediyeler koyarak sattılar ki, artık tahlile bile ihtiyaç kalmadı. Uzunca bir süre televizyonlardan açık açık “1 kg yerine 5 kg veriyoruz” reklam sloganıyla aklımızla alay ettiler.

Çabuk unutuyoruz; 2015 yılında o tarihte Gümrük ve Ticaret Bakanı olan Nurettin Canikli, televizyon reklamları aracılığıyla satılan balların denetimler sonucunda da sahte çıkması üzerine bu satış tarzının yasaklandığını bildirdi.

Canikli, “Televizyon kanalları kullanılarak esasında suni tatlandırıcılar olan ve glikoz şurubundan oluşan, kısaca bal olmayan ürünler satılarak vatandaşımız yanıltılmakta ve mağdur edilmekteydi. Televizyon reklamları aracılığıyla satılan balların denetimlerini ve analizlerini gerçekleştirdik. Maalesef tamamının bal olmadığı ve sahte olduğu, başka mamullerden üretildiği ama bal diye satıldığını tespit ettik.” diye konuşmuştu.

Peki televizyon kampanyaları devreden çıkınca hileli bal bitti mi?

Hayır. İyice deşifre olan ve yasaklanan bu kanal terkedildi ama yine de alışkanlıklar bırakılmadı. Belki satış miktarlarında biraz azalma olabilir. Bakınız buraya kadarı sadece arıların yapmadığı taklit bal ile ilgilidir. Oysa arının şaşırtılarak kovan aralarına konan şuruplarla beslenmesi, çiçek aramadan kısa yoldan peteği doldurmasıyla ortaya çıkan bal da tağşiştir. Gerçek balın glikoz şurubu ile çoğaltılması da tağşiştir. Çiçek balının çam balı diye satılması da tağşiştir. Yani hilenin sınırı yoktur.

Peki bu kadarını göze almak o kadar kolay mıdır?

Güzel ülkemizde kanser ilacının bile sahtesini üretme cesareti gösteren vicdansızlar varken; balın, peynirin, sucuğun, sızma zeytinyağının sahtesine tenezzül edebilecek hilekarların varlığını öngörmek o kadar da zor olmasa gerek…

Nitekim güvenilir bir marka iyice sabrı taşmasa böyle bir tercihte bulunmazdı.

Balparmak bu söylemle sadece markasına ait ürün kalitesine ve doğallığına vurgu yapmıyor, önemli rakiplerini de koruyarak bal kategorisini ikiye ayırıyor. Tüketiciye de açık açık “tanımadığın ve güvenmediğin bal kavanozuna elini sürme” mesajı veriyor.

Keşke hileli ürünlerle olan mücadele kazanılsaydı da buna ihtiyaç kalmasaydı…

Maalesef cezaların caydırıcı olmaması ve denetimler sürse de kamuoyuna açıklamaların azalması bu mücadelenin kazanılmasını zorlaştırıyor.

Bugün ülkemizde, pazar payları yüksek olan Balparmak ve Anavarza markalarına ait üretim tesisleri bünyesinde her türlü bal tahlilini yapabilen, teknolojik imkanlarla donatılmış laboratuvarlar bulunmaktadır.

Peki bu ne demek?

Her iki marka da ülkemizde piyasaya çıkmış olan her kavanozun içinde hangi kalitede ürün olduğunu biliyorlar demektir.

Sonuçları açıklayabilirler mi?

Asla. Zira etik olarak onlara düşen bir görev değildir ama moral bozucu tarafı, haksız rekabete uğradıklarını sürekli görmeleridir. İşte bunun için de hiç olmazsa bu dikkat çekme eylemi gerçekleşmiştir.

Bir tüketici olarak böyle bir sorumluluğu üstlenen kategori lideri markayı kutluyorum. Ayrıca tüketici sağlığını başa alan bütün markalara da (sadece bal konusunda değil) perakendeci kanadının pozitif ayrımcılık yapmasını diliyorum.

Sonuç olarak; balın içine dışardan hiçbir şey katılamaz, hatalı benmari işlemi ile besin değeri bozulamaz ve balın içinden de hiçbir şey alınamaz.

Niyeti bozanların muhtemelen içine kattıkları glikoz şurubu, mısır şurubu, pirinç şurubu, pancar şurubu, boya, bal aroması gibi fazlalıklar halk arasında bulunan çeşitli yöntemlerle anlaşılamaz.

Yani balın sahte olduğu; görerek, koklayarak, tadarak veya çeşitli testler uygulayarak öğrenilemez. Tek seçenek laboratuvarda tahlil etmektir. O da her laboratuvarda değil!

Tüketici şüpheye düştüğü durumlarda ‘Alo Gıda’ hattını kullanmalı, resmi kurumlar da tahlil sonuçlarını duyurarak halkı aydınlatmalıdır. Elbette bu hilekarların karşısına hapis cezası başta olmak üzere bütün caydırıcı engeller de bir an evvel çıkartılmalıdır.

Çin’den sonra dünyanın ikinci büyük bal üreticisi olmamız önemlidir ama hileye maruz kalmadan tüketiciye ulaştırmak ve Türk balına olan güvensizliği gidermek çok daha önemlidir.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Fiyat sabitleme nereye kadar?

Ercüment Tunçalp

Büyük perakendeciler fedakarlık yaparak, Ocak ayını “mecbur kalmadıkça fiyat artırmadan” geçireceklerini açıkladılar. Bunu yaparken önce kendi özel markalarına ve sadık tedarikçilerine güvenerek program hazırladılar. Bir de zaten hiç ara vermeden uyguladıkları insert indirimleri vardı, o tarafı da biraz daha zenginleştirme kararı aldılar. Tamamen olumlu buluyor ve kutluyorum.

Elbette bu genel uygulamanın yanında bir de istisnalar olduğunu unutmayalım. Yani indirim yapıyormuş gibi davrananları da kenarda tutalım. Bunlar yüksek olduğunu bildikleri ilk fiyatlarını göstermeden, “yüzde 20 tasarruflu” duyurusu ile sözde indirim yapanlardır ve indirdikleri fiyat bile rakiplerin normal raf fiyatları düzeyindedir. Dikkatli tüketicilerin sloganlara bakmadan, etiketleri kıyaslayarak bunları kolayca eleyebileceklerine inanıyorum.

Ancak genele bakınca, bugüne kadar defalarca yazdığım şekliyle; ‘fiyatlar marketten önce fabrikada artar’ gerçeğini de kabul etmemiz gerekiyor.

Peki o taraftan hiç ses var mı?

Olmasa da eğer üretici sık fiyat artış talebi ile geliyorsa, perakendeci için iki yol vardır. Ya “mecbur kaldık” diyerek bazı yeni artışları raf fiyatlarına yansıtmak ya da bu teklifleri kabul etmemek…

İlki bütün ürün portföyü için fiyat sabitleme sözü vermediklerinden normal karşılanabilir. Ancak ikinci durumda bazı raflar boş kalabilir. Ve bu şekilde Ocak ayını bitiririz.

Peki Şubat ayında ne olur?

Belki ilk 15 gün de bu uygulama devam edebilir, sonra her şey eski haline, yani yüksek enflasyon düzenine geri döner. Zira baz etkisi geçicidir, politikalarda değişiklik gerçekleşmeden kalıcı yavaşlama sağlanamaz. Dolayısıyla fiyat artışları birikimli olarak gelir. Bunu hâlâ sabit tutmak ise perakendecinin gücünü aşar. Hem maliyet enflasyonu hem de talep enflasyonu birlikte hareket halindeyse iktisat bilimi kurallarına göre fiyatları uzun süre sabit tutamazsınız.

Çünkü öyle bir noktaya geldik ki; talebi kısmak için faizleri artırmak veya üretimi artırmak gerekiyor. Birincisi politika olarak kabul görmez, üretimi de kısa zamanda artırmak mümkün olamaz.

Maliyet enflasyonu için faizleri indirmek de bizim için çözüm olamıyor. Zira diğer üretim faktörlerinin (ücret, kira, enerji, hammadde) fiyat artışlarında bir azalma gerçekleşemiyor. Yani her iki enflasyon türünün birlikte ve dengede olduğu bir tabloda faiz de iş yapmıyor.

Neticede fiyat artışlarının ve hayat pahalılığının uzunca bir müddet daha hayatımızda olacağını kabul etmek zorundayız. Enflasyonda bazı ülkelerdeki gerilemeye bakarak bize de yansımasını bekleyemeyiz. Zira bizim yaşadığımız sebeplerin bize özel olduğunu da görmek zorundayız. Yapısal sorunların devamı, ekonomik istikrarın bozukluğu ve güven eksikliği gibi…

Yani 2022’den devir aldığımız yüksek enflasyon, 2023 yılı boyunca biraz daha düşük oranda seyretse de küresel sorunların sona ermesi ile bizde de benzer sonucu bekleyemeyiz. Örneğin FED, bir süre daha sıkı para politikasına devam edileceğini açıklamıştır. Yani esasında onlar da kendi bünyelerine iyi gelecek tedavi yöntemleriyle kendilerini ayrıştırmışlardır. FED’in faiz artışlarında sona yaklaşması, elbette enflasyonda sınırlı da olsa bir gerileme yaşanmasının sonucudur. Her ülkenin de kendi durumuna uygun politikalar geliştirmesi beklenir. Yoksa yukardaki uygulamalar bizdeki gibi geçici rahatlama sağlar ama uzun vadede kronikleşmiş sorunları çözemez.

Fiyat sabitleme yöntemi ilk defa ülkemizde uygulanmıyor. 2022 yılı Mayıs ayında İngiltere’de yıllık enflasyon yüzde 9,1 ile son 40 yılın rekorunu kırınca, perakende sektörünün güçlü şirketleri olan Aldi, Lidl, Asda ve Morrisons başta olmak üzere yıl sonuna kadar bazı kategorilerde bir fiyat sabitleme hareketi gerçekleşmişti. Asda, 2022’nin sonuna kadar kahvaltılık gevrek, ekmek, un ve tavuk gibi temel ürünlerde fiyatlarını sabitleyeceğini açıklamıştı. Morrisons, pirinç ve kıyma da dahil olmak üzere 500 üründe ortalama yüzde 13’lük bir indirimi düzenli olarak uygulayacağını duyurmuştu. (Kaynak: Kantar Araştırma/Bi Sektör)

Elbette tek haneli enflasyonu olan bir ülke ile gıdada üç haneli enflasyonu yaşayan bir ülkenin perakendecileri arasında ne tedarikçi baskısı ne de tüketici mağduriyeti aynı seviyede gerçekleşmez ve bu yüzden de kıyaslama yapılamaz. Bu bakımdan bizim perakendecilerin bir aylık süre için yaptıkları fedakarlık, İngiliz perakendecilerin uzun süreli uygulamalarından daha değerlidir.

Bir medya kuruluşu, “Marketlerde başladı, dalga dalga yayılıyor” başlığı altında hazır giyimcilerin de etiketi sabitleyeceğinden bahsediyor.

Şimdi bakalım aynı şey mi?

Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Kaya; “Son zamanlarda zincir marketlerde yaşanan etiket sabitlemeyi önümüzdeki süreçte bizim sektörümüzde de göreceğiz. Özellikle de perakende tarafında” diyor. 2023’te adet bazında yurtdışı pazarda yüzde 20, iç pazarda da yüzde 30’larda daralma yaşanacağını öngören Kaya, talep olmayınca üretim yapılmayacağını, etiket sabitleme ile stokların eritileceğini belirtti.

Burada gıda perakendecilerinin talep ve maliyet artışına rağmen üstlendikleri fedakarlıkla en küçük bir benzerlik yoktur. Tersine talepteki daralmanın ve üretimi durdurmanın tabii sonucu olarak, her sıkıntılı zamanda stokları eritmeye yönelik etiket sabitleme ve hatta indirimler görülebilir. Yani bugüne özel bir durum değildir.

Sonuç olarak; bu uygulamalar geçici rahatlama sağlasa da bize kalıcı çözümler gereklidir. Yüksek fiyatın sabitlenmesi yetmez. Bazı ürünler (et ve süt ürünleri, yumurta gibi) fiyatlarıyla, çıktıkları tepe noktada zaten ulaşılamaz olmuşlardır. Tüketicinin hissedilir indirime ihtiyacı vardır.

Önemli olan alım gücünü aşmayan son fiyattır. Bu da sadece perakendecinin gücü ile sağlanamaz. Örneğin ‘karkas et ithalatı’ kararını çok isabetli buluyorum. Yetmez, karkas fiyatlarını sürekli tırmandırma gayreti içinde olan fırsatçılara da tedbir alınması gerekiyor.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

POPÜLER