Şefik İşeri
Değer paylaşım üçgeninde sınav (1)
Şüphesiz işletmelerin kurucuları, yöneticileri kuruluşlarının sağlamlığını korumanın yanı sıra hissedarların memnuniyetini de sürekli gözetmek zorundadır. Ancak bu denge ülkemizde özellikle ekonomik kriz dönemlerinde daima çalışanlar aleyhine kurulmaktadır.
İşletmelerin varlığını sürdürebilmesi için sürekli değer üretmesi ve kar etmesi esastır. Karlılık her sektöre, işletmeye göre değişkenlik gösterir ve hissedarların beklentilerine göre şekillenir. Dünya ve ülke ekonomisinin koşulları işletmelerin karlılık beklentilerini yönlendirir. İşletmeler hissedarlar, çalışanlar ve müşteriler olmak üzere sacayağından oluşur. Firmalar, bu üç temel unsurun memnuniyetinin birlikte sağlanması halinde varlığını sürdürebilir. Aksi takdirde sacayağının birinin olmaması sistemi çökertir. Üretilen değerin bu sacayağı arasında bölüşümün de çok hassas bir denge vardır. Bu paylaşım dengesi adil biçimde kurulmazsa işletmenin performansını olumsuz etkilemeye başlar. Dengedeki sapmanın boyutu ise olumsuz etkilenmenin süresini belirler. Özellikle kriz ortamlarında bu denge daima çalışanların aleyhine bozulur. Çünkü kriz koşullarında çalışanların ücretlerinden elde edilecek tasarruf, en kolay alınan tedbir olarak görülür. Halbuki bu tedbir tek başına kriz koşullarından çıkmaya yetmez.
Şüphesiz işletmelerin kurucuları, yöneticileri kuruluşlarının sağlamlığını korumanın yanı sıra hissedarların memnuniyetini de sürekli gözetmek zorundadır. Ancak bu denge ülkemizde özellikle ekonomik kriz dönemlerinde daima çalışanlar aleyhine kurulmaktadır. Daha küresel mali krizin tesiri ülkemize ulaşmadan, büyük ve önemli bir bankamızın öncülüğünü yaptığı birçok kuruluş toplu işten çıkarmalara yöneldi. Önemli bir topluluğun CEO’su aldığı tasarruf tedbirleri kapsamında şoförlerin elbise yardımını kaldırarak krize çözüm buldu. Oysa bu kuruluşların karlılıklarına bakıldığında, uygulamanın gerekçesinin planlanan karlılığı korumak ya da daha fazla kar etmek olduğu anlaşılıyordu. Herhangi bir dönemde karşılaşılan mali krizde, şirket yöneticilerinin krizden çıkış için buldukları en kolay yol daima çalışanların ekmeğiyle oynamak olmamalıdır. Bunun yerine krizden doğan mali yükün hissedarlar ve çalışanlarca adil paylaşımı esas olmalıdır. İş verenin çalışanın ücretinde gözü olmamalı ve ‘dışarıda aynı işte daha az ücrete çalışmak için can atan adaylar var’ yaklaşımında asla bulunmamalıdır. Tecrübeli insan gücü patates tarlasında yetişmiyor. Karlılık artışı uğruna kapıya konan işsizlerin vebali ve aileleri ile yaşadıkları mağduriyet, sebep olanlardan fazlasıyla çıkar, kazanılan o fazla paralardan kimseye hayır gelmez. Bu açgözlü bencil yaklaşım yerine, çalışanlarımız en değerli varlığımız olarak görülmeli ve üretilen katma değerin adil paylaşımı esas alınmalıdır. Yani beraber kazanılan ve beraber kaybedilen paylaşım sistemleri (performansa ve karlılığa dayalı ücretlendirme vs) kurulmalıdır.
Unutulmamalıdır ki; sermayenin bizatihi kendisi de ediniliş yöntemine bakılmaksızın tarif edildiğinde ‘Akıtılan alın terlerinin, verilen emeklerin birikmiş ve para ile ifade edilmiş halidir.’
Yazarımızın bu yazısı Retail Türkiye Dergisi’nin Ağustos 2009 – 6. sayısında yayınlanmıştır
Bana bu sayfayı açan Retail Türkiye Dergisi’ne sonsuz teşekkür ediyorum. Bir teşekkürde benim bu sütunlarda yazmamı teşvik eden ve kapıyı aralayan Ataman Özbay’a.
Haziran 2009 yılından bu yana Retail Türkiye Dergisi’nde yazmaya başladım. Dile kolay değil. 6 yıldır aralıksız yazıyorum. Ama sağlık sorunlarım nedeniyle artık çok sevdiğim okurlarıma hoşçakalın demek istiyorum. İlk yazım Haziran 2009 sayısında “Herkes en iyi bildiği işi yapmalı” başlığıyla yayımlanmış. Biliyorum ki veda yazıları yazmak çok zordur. Okurlarımdan özür diliyorum. Bana ne mutlu ki bu yazılarımla birlikte kitapta yayımladım. Bilgi birikimleri genç kuşaklarla birlikte okurlarımla paylaştım.
Bana bu sayfayı açan Retail Türkiye Dergisi’ne sonsuz teşekkür ediyorum. Bir teşekkürde benim bu sütunlarda yazmamı teşvik eden ve kapıyı aralayan Ataman Özbay’a.
Sağlıcakla kalın
Yazarımızın bu yazısı Retail Türkiye Dergisi’nin Nisan 2015 – 74. sayısında yayınlanmıştır.
Çalışanlar yıllık gelirinin en az %30 unu değişken ücretinden,%70’ini aylık sabit ücretinden almalıdır. Gelirin değişken sabit ayrışımında ideal bölüşüm oranı ise yüzde ellidir.
Aslında münhasır bayilik sistemi 30yıl sonra işlevselliğini kaybetmiş ve iş gene dönüp dolaşıp çeşit toptancılığına dönmüştür. Piyasalardaki bu dönüşüm ve değişimi gören üreticilerin dağıtım sistemlerini ve bayilik şartlarını yeniden gözden geçirmeleri gerekmektedir. Sürdürülebilir karlılığı sağlayamayan hiçbir işletme varlığını koruyamaz. Ticaretin esası Kazan/Kazan ilkesidir. Bir tarafın kaybettiği ticari ilişki devamlılığını koruyamaz.
