Şefik İşeri
Psikolojik taciz (Bezdirme) nedir?
İşine odaklanamayan çalışana uygulanan mobbinge son verilmez ise süreç çalışanın istifası ya da işten çıkış ile sonuçlanır. Mobbing en temel insan hakkı ihlalidir. Her kuruluşun üst yönetimi mobbing ile mücadeleyi öncelikli hedef olarak benimsemelidir.
İş hayatında sıkça rastladığımız psikolojik taciz yani ‘’mobbing’’ çalışanlar üzerinde maddî ve manevî çok büyük zararlara yol açmaktadır. İşyerinde psikolojik taciz, çalışana psikolojik şiddet, baskı uygulanarak rahatsız etmek ve sıkıntı vermek suretiyle kişiyi bezdirmektir. Günümüzde ‘’Bezdirme’’ İş yerlerinde çalışanlardan belirli bir kişiyi hedef alıp, çalışmalarını sistemli bir biçimde engelleyip huzursuz olmasına yol açarak yıldırma, dışlama, gözden düşürme” olarak tanımlamıştır. İnsan kaynakları literatüründe “İşyerinde psikolojik taciz” kavramı uluslararası kullanım şekli olan “mobbing” kelimesi ile ifade edilmiştir.
Mobbing; genellikle bulunduğu makamın gereği olan ehliyet ve liyakat kriterlerine sahip olmayan yöneticilerin başvurduğu bir yöntemdir. Bulunduğu pozisyonun gerektirdiği yetkinliklere ve bilgi birikimine sahip olmadan bir makama atanan kifayetsiz yöneticiler, mevcut makam gücünü ve pozisyonunu kötüye kullanarak; emrinde çalışanlara sistematik olarak psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, aşağılama, tehdit vb. şekillerde tecelli eden duygusal saldırılarda bulunurlar. Çalışana yönelik bu bezdirme yaklaşımının amacı işverenin veya vekilinin ima ve alay ile çalışanın kişisel itibarını sarsarak onu amirinin kulu kölesi olmaya zorlamaktır. Mobbing; yaş, cinsiyet, ırk ayrımı olmaksızın kişiyi iş yaşamında amirinin kölesi yapmak amacı ile kasıtlı olarak yapılır. Mobbing uygulanan çalışan üretkenliğini, buluşçuluğunu kaybeder ve işe bireysel olarak ne katkıda bulunduğunu bilemez hale gelir.
Mobbinge maruz kalan kişiler gördükleri zararın büyüklüğü ve etkisiyle, işlerini yapamaz duruma gelmektedirler. Çalışan bir süre sonra işinden soğur ve işten ayrılmaya karar verir. Konu ile ilgili yapılan araştırmalar göstermiştir ki, mobbinge uğrayan çalışanların dayanma süresi en kısa 6 ay, en uzun ise 24 aydır. Satış dağıtım sektöründe faaliyet gösteren işyerlerinde satış elemanlarına yaygın olarak mobbing uygulandığı görülmektedir. Bulunduğu pozisyona saha tecrübesi ile yönetici olmuş lise mezunu kifayetsiz yöneticiler yaygın olarak yeni kuşak satıcılara mobbing uygulamaktadırlar. Bulundukları pozisyonun bir üstüne gidemeyeceklerini bildiklerinden kendisinden daha donanımlı yeni kuşak mezunların kendilerine rakip olmaması ve pozisyonlarını onlara kaptırmamak için mobbing uygulamaktadırlar.
Mobbing Tipleri ;
Yaygın mobbing tipi amirlerin astlarına yönelik olarak gerçekleştirdikleri psikolojik taciz vakalarıdır. Üstlerin sahip oldukları kurumsal gücü kullanarak astlarını ezmesi ve onları kurum içinde itibarsızlaştırarak pasifize etmesidir. İşyerlerinde personel arasında oluşan gruplaşmalardan da psikolojik taciz uygulaması çıkabilir. Benzer görevlerde ve aynı konumdaki iş arkadaşları da bir çalışanı hedef alarak psikolojik tacizde bulunabilir. Bu durumda eşit şartlar içinde bulunan çalışanların çekememezliği, rekabeti, çıkar çatışması, kişisel hoşnutsuzlukları mobbinge neden olur..
Bazı işyerlerinde çalışanlar yöneticisine cephe alarak psikolojik tacizde bulunabilir. Genellikle yeni yönetici atamaları sonrası çalışanların yöneticiyi kabullenememesi, eski yöneticiye bağlılık duygusuyla veya yeni yöneticiyi kıskançlık gibi nedenlerle çalışanlar da yöneticisine mobbing uygulayabilir. Mobbing çalışanın enerjisini sıfırlar.
Mobbing ile mücadelede kuruluşların üst yönetimlerine ve insan kaynakları bölümlerine önemli sorumluluklar düşmektedir. Kişisel çatışmalar ve olası çatışmaların yaygınlaşıp yerleşmesine fırsat vermemelidirler. Ortaya çıkan her çatışma müzminleşmeden, kişiselleştirilmeden çözümlenmelidir. Aksi takdirde kuruluşlarda mobbingin başlaması çalışanların ruhsal ve fiziksel sağlığını olumsuz etkiler, motivasyonlarını ve performanslarını düşürür. Mobbing uygulaması yoğunlaşırsa buna maruz kalan çalışanlar istirahat almaya, rapor almaya, işe geç kalmaya başlarlar. Çalışanda tükenmişlik duygusu oluşur, işe gitme isteği kaybolur.İşini ve iş ortamını değiştirme fikri gelişir ve işine güven duygusu kaybolur.
Yazarımızın bu yazısı Retail Türkiye Dergisi’nin Ekim 2014 – 68. sayısında yayınlanmıştır.
Şefik İşeri
Veda ve teşekkür
Bana bu sayfayı açan Retail Türkiye Dergisi’ne sonsuz teşekkür ediyorum. Bir teşekkürde benim bu sütunlarda yazmamı teşvik eden ve kapıyı aralayan Ataman Özbay’a.
Haziran 2009 yılından bu yana Retail Türkiye Dergisi’nde yazmaya başladım. Dile kolay değil. 6 yıldır aralıksız yazıyorum. Ama sağlık sorunlarım nedeniyle artık çok sevdiğim okurlarıma hoşçakalın demek istiyorum. İlk yazım Haziran 2009 sayısında “Herkes en iyi bildiği işi yapmalı” başlığıyla yayımlanmış. Biliyorum ki veda yazıları yazmak çok zordur. Okurlarımdan özür diliyorum. Bana ne mutlu ki bu yazılarımla birlikte kitapta yayımladım. Bilgi birikimleri genç kuşaklarla birlikte okurlarımla paylaştım.
Bana bu sayfayı açan Retail Türkiye Dergisi’ne sonsuz teşekkür ediyorum. Bir teşekkürde benim bu sütunlarda yazmamı teşvik eden ve kapıyı aralayan Ataman Özbay’a.
Sağlıcakla kalın
Yazarımızın bu yazısı Retail Türkiye Dergisi’nin Nisan 2015 – 74. sayısında yayınlanmıştır.
Şefik İşeri
“Etkin Performans Yönetimi” nasıl yapılır?
Çalışanlar yıllık gelirinin en az %30 unu değişken ücretinden,%70’ini aylık sabit ücretinden almalıdır. Gelirin değişken sabit ayrışımında ideal bölüşüm oranı ise yüzde ellidir.
Şefik İşeri
Hızlı tüketim ürünleri dağıtım kanallarında değişim
Aslında münhasır bayilik sistemi 30yıl sonra işlevselliğini kaybetmiş ve iş gene dönüp dolaşıp çeşit toptancılığına dönmüştür. Piyasalardaki bu dönüşüm ve değişimi gören üreticilerin dağıtım sistemlerini ve bayilik şartlarını yeniden gözden geçirmeleri gerekmektedir. Sürdürülebilir karlılığı sağlayamayan hiçbir işletme varlığını koruyamaz. Ticaretin esası Kazan/Kazan ilkesidir. Bir tarafın kaybettiği ticari ilişki devamlılığını koruyamaz.
