Sosyal Medya Hesaplarımız

Röportaj

Organize gıda perakende cirosu 2019’da reel olarak büyüyemedi!

Editör
Organize perakendecilerin ölçeklerini kullanarak fiyat dalgalanmalarını en az düzeyde tüketiciye yansıtmaya çalıştıklarını iddia eden Galip Aykaç’a göre raf fiyatının artmaması için tedarik zincirinin tamamına bakmak gerekiyor.
Abone Ol:

2019 ilk altı ayında organize gıda perakendesinin cirosunun enflasyondan arındırıldığında sadece yüzde 7 büyürken, mağaza sayısı yüzde 11, metrekaresi büyüklüğü yüzde 6, çalışan sayısı yüzde 6 artmış.

Kurulduğu 2012 yılından bu yana uluslararası ve ulusal gıda perakende firma temsilcilerinin üye olduğu Gıda Perakendecileri Derneği (GPD), Ocak ayında gerçekleştirilen Genel Kurulu’nda yeni başkan olarak BİM İcra Kurulu Üyesi ve Operasyon Başkanı Galip Aykaç’ı seçmişti. Sektörel olarak katıldığımız bir çok toplantıda ki konuşmaları, sunumları ve sohbetlerinden sonra röportaj talep ettiğimiz Galip Aykaç’tan bugüne kadar olumlu cevap alamamıştık. Ancak GPD başkanlığının kendisine yüklediği sorumlulukla sektörel yayın olarak dergimizin röportaj önerisine kayıtsız kalmadı ve aşağıda okuyacağınız cevapları alabildik.

GPD’nin amaçları ve üye yapısı hakkında kısa bilgi verir misiniz?

2012 yılında kurulan Gıda Perakendecileri Derneği (GPD), 150 milyar TL ciroya ulaşan, Türkiye’nin hemen hemen her şehrinde 40 binden fazla satış noktasında ve 425 binin üzerinde çalışanla tüketiciye kaliteli ve güvenilir hizmet ulaştıran ulusal, bölgesel ve yerel modern gıda perakendecileri ile gıda servis zincirlerinin temsilcisi konumunda. Günde 18 milyon kişi ile doğrudan temasta olan GPD üyeleri, köylere kadar uzanan market ve servis zincirleriyle her gün; yaklaşık 68 milyon kişiye hijyen standartlarına uygun, güvenilir, kendi iç mekanizmaları ile denetlenen, aynı zamanda makul fiyatlı her gün tüketmek zorunda olduğumuz, başta gıda olmak üzere hızlı tüketilen ürünlerinin hizmetini veriyor.

galip aykac3Ülkemizdeki gıda perakendeciliğinin gelişimini, değişimini dikkate aldığınızda bugünkü büyüklüğü, yapısı ve geleceği hakkında ki öngörüleriniz nelerdir?

GPD’nin üyeleri ulusal ve bölgesel boyuttaki marketlerden, gıda servis zincirlerinden ve sektörümüze hizmet veren çözüm ortaklarımızdan oluşuyor. TUİK verilerine göre 2017 yılında 992 milyar TL olarak hesaplanan Toplam Türkiye Tüketim Harcamaları, 2018 sonu itibarıyla %7 büyüyerek 1 trilyon 61 milyar TL’ye yükseldi.

571 milyar TL olarak hesaplanan gıda harcamalarının toplam tüketim harcamalarındaki payı %54 olarak hesaplanıyor. Gıda Harcamalarının %76’sı, 433 milyar TL, Gıda Perakendecilerinde, kalan %24’ü ise, 138 milyar TL, Gıda Hizmet Zincirlerinde gerçekleşiyor.

Gıda perakendeciliğinde organize perakendenin payı ve bu payın arması için yapılması gerekenler nelerdir?

Gıda, yiyecek içecek ve temel ihtiyaç maddeleri harcamaları, hane halkı tüketim harcamalarının %50’sinden fazlasını oluşturuyor. Az önce söylediğim rakamlarda da gördüğümüz üzere, toplam gıda harcamalarının ancak yüzde 26’sı modern kanal üzerinden gerçekleşiyor. Bu oran, Avrupa’da özellikle kuzey ülkelerinde yüzde 80-90 seviyelerinde, Avrupa ortalaması ise yüzde 70 seviyelerinde.

En büyük patronumuz tüketicimiz, gerek alışkanlıkları gerekse ülke dinamikleriyle hareket ederek gıda harcamalarının büyük çoğunluğunu geleneksel kanallardan yapmaya devam ediyor. Bizler bu çerçevede, tüketicimizin faydasına olacak her türlü gelişimi destekliyoruz.

Türkiye’de FMCG’de %2 olan e-ticaret payının nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu paydan üyelerinizin daha çok pay alması için yapılması gerekenler hakkında neler düşünüyorsunuz?

Dijitalleşme, tüm kategorilerde olduğu gibi biz gıda perakendecilerinin de gündeminde. Ancak bizim ürünlerimiz temel ihtiyaç maddeleri ağırlıklı olduğundan, halen büyük bir kesim mağaza ortamında, dokunup seçerek ürünleri almayı, market ortamını hissetmeyi tercih ediyor. Bununla beraber özellikle çalışan kesimin, zaman tasarrufu açısından e-ticaret sitelerini daha çok tercih ettiğini görüyoruz. Ürün kategorilerine göre de farklılıklar olabiliyor. Paketli ürünlerde, temizlik ürünlerinde, kişisel bakım ürünlerinde de e-ticaretin payı daha fazla. Bizim tüketicimiz teknolojiyi seven ve değişikliklere, yeniliklere hızlı adapte olan bir toplumdan oluşuyor. Dolayısıyla gıdada da dijitalleşmenin hız kazanacağını ve e-ticaret payının artacağını düşünmek yanlış olmayacaktır. Biz perakendeciler de tüketicimizin bu yöndeki alışkanlık değişimini iyi gözlemlemeli, yatırımlarımızı doğru ve zamanında yapabilmek için önlemlerimizi almalıyız.

Son yıllarda çift haneli rakamlara ulaşan enflasyonun içinde ki gıda enflasyonu oranının yüksekliği için neredeyse adres gösterilen gıda perakendecileri/marketlerin bu konuda yaşadıkları sıkıntılar hakkında neler söylemek istersiniz?

Biz perakendeciler olarak, tüketicimize ihtiyaçlarını maksimum seviyede karşılamak üzere ürün ve hizmet sunarak, üretim ile son tüketici arasındaki köprü vazifesini görüyoruz. Bu vazifemizi gerçekleştirirken de, tedarik zincirimizden gelen fiyat dalgalanmalarını tüketicimize en az düzeyde yansıtmak için kendi kaynaklarımızı zorluyoruz. Ölçeğimizi de kullanarak sağladığımız fiyat avantajıyla da son fiyatlarımızı dengelemeye çalışıyoruz. İçinde bulunduğumuz ekonomik durumda, biz bu kaynak desteğini sağlamaya çalışırken, tedarik zincirimizin de sekteye uğramaması gerekiyor. Tedarikte zorluk çekmememiz, stoklarımızı iyi yönetebilmemiz ve üretim maliyetlerinin de kontrol altında kalması sayesinde tüketicimize de yansıması en az düzeyde kalacaktır. Tedarikçimizin önünü kesmeden, ürün ve hizmetleri hijyenik ortamda ve en iyi fiyatla tüketiciye ulaştırma görevimizde de daima tüketicimizin tarafında olduğumuzun altını çizmek isterim.

Unutmayalım ki, modern perakende, geniş ekosistemi sayesinde ülke ekonomisine olan dinamo etkisi ve ölçek ekonomisi dolayısıyla enflasyonla mücadelede kilit bir rol oynamaktadır.

Modern gıda perakendesi sektörünün ülke ekonomisindeki direkt etkisinin beraberinde, eko sistemimiz içindeki sektörlerle bu etki daha da önemli boyutlara ulaşmaktadır. Çarpan etkisi gıda perakendesinde 1,3 iken, perakendenin diğer kolları da dahil edildiğinde bu etki 2 civarına çıkmaktadır. Başka bir deyişle, perakendenin 1 birim büyümesi, genel ülke ekonomisine 1,5 – 2 kat olarak yansımaktadır. Dolayısıyla perakende sektöründe meydana gelecek sıkıntılar da, ülke ekonomisine ve enflasyona bu oranda yansıyacaktır.

2019 ilk yarı büyümelerine baktığımızda 6 ayda modern gıda perakendesinin cirosunun enflasyondan arındırılmış halde yüzde 7 büyüdüğü görülüyor. Mağaza sayımızın yüzde 11, metrekaremizin ise yüzde 6 arttığını görüyoruz. Format değişikliğinin ve küçük metrekareli market açılışlarının sürdüğünü görüyoruz. Çalışan sayımızda da yüzde 6 oranında bir artış görüyoruz. Bu gelişim olumlu görünmekle beraber, önceki yıllara göre bir yavaşlama olduğu görülüyor. Modern perakendeciler olarak, kolay denetlenebilirlik ve kayıtlı işleyişlerimiz sayesinde sürekli göz önündeyiz.

Tüketicimizin temel ihtiyaçlarını karşıladığımızdan en ufak bir fiyat değişikliği doğrudan bizden kaynaklı bir değişimmiş gibi algılanıyor. Sizlerin vasıtasıyla bu algıyı kırmamız gerekiyor. Ekonominin temel verilerinden biri olan arz talep dengesine göre fiyatların oluştuğu, rekabetin en üst noktada olduğu, tüketici sadakatinin kalmadığı ve alışkanlıklarının hızla değiştiği bir dünyada hiçbir perakendecinin durduk yere fiyatlarını artıracağını düşünemiyor olmalıyız. Burada, tedarik zincirinin tamamına bakmak gerekiyor. En başta da ülkemizin tarım ve hayvancılık politikalarını güçlendirmesi, üreticimizi daha çok desteklemesi, teşvik etmesi gerekiyor.

Ülkemiz kısa vadeli plan ve programlar yerine uzun vadeli plan ve programları vakit kaybetmeden çalışmalı ve uygulamaya başlamalıdır. Yapılacak bu çalışmalara sektörümüz katkı vermeye en üst seviyeden hazırdır.

Tedarik zincirimiz çerçevesinde yapılan her türlü düzenleme en son nokta olan perakendeyi ve dolayısıyla tüketiciyi etkiliyor. Biz hali hazırda tüm operasyonlarımızı maksimum hassasiyetle yürütüyor, olası her türlü aksaklığın önlemini alıyor ve sürekli iyileştirmelerle süreçlerimizde verimliliği hedefliyoruz. Aynı işlemleri tüm tedarik zincirimizde de bu hassasiyetle yürütmemiz gerekiyor.

Operasyonlarımıza etki eden düzenlemelerin sonunda tüketiciye dokunacağını bilerek, görüşlerimizin alınarak yapılması kritik önem taşıyor.

Gerek ülkemiz şartlarına gerekse tüketicimizin alışkanlıklarına uygun düzenlemeler yapılması, bizim ve devletimizin kaynaklarının optimumda kullanılması açısından dikkat edilmesi gereken bir husus. Bu doğrultuda kanun yapıcılarla kurduğumuz olumlu ve yapıcı diyalog ortamının sürmesi, sektörümüzün ve ekonomimizin gelişimi ve tüketici refahının artması açısından büyük önem arz ediyor. Türkiye’nin dinamikleri sayesinde içinde bulunduğumuz bu dönemin de atlatılacağına inanıyoruz. Hükümetimizin alacağı etkili tedbirlerle ve özel sektörün özverili çalışmalarıyla bu sürecin daha da hızlı geçmesi temennimizdir.

Sektörü yakından ilgilendiren ve ilgili bakanlıklarda uzun süredir hazırlıklarının yapıldığı söylenen “Perakende Kanunu” ve “Hal Kanunu” tasarı taslaklarının kamuoyuna yansıyan konular hakkında ki görüşleriniz nelerdir?

Perakende, çok hızlı değişen, her oyuncusunun ayrı dinamikleri olan, tüketici merkezli bir sektör. Dolayısıyla tüm akışı bir kalıba sokmaya çalışmak ve her yerde aynı sistemin işleyişini beklemek sektörümüzün doğasına aykırı. Serbest ekonomi şartları çerçevesinde de ticari süreçlerimize bu derece müdahale edilmesinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Perakende Kanunu’nda yapılması planlanan değişiklikler, tam da bu çerçevede tüketici aleyhine olacak değişiklikler olarak karşımıza çıkıyor. Örneğin market markalı ürünlere kısıtlama getirilmesinin, tüketiciye hiçbir faydası olmayacağı gibi, enflasyonu düşüren etkisi kanıtlanmış bir ürün grubunun neden kısıtlanmak istendiğini de anlayabilmek mümkün değil. Tüketiciye fiyat avantajı yanısıra, bu ürünlerin üretimini yapan küçük ölçekli işletmelere de önemli yatırım desteği sağlanırken, olası bir kısıtlama durumunda atıl kalacak üretim hatlarının da düşünülmesi, bunun yaratacağı ekonomik kaybın iyi hesaplanması gerekiyor. Bizim sürekli tekrarladığımız söylemimiz, düzenlemelerin tüm süreçlerin gözetilerek yapılması ve tedarik zincirindeki her halkanın kayıt altına alınması yönünde. Bu çerçevede Hal Kanununu’da sektör olarak destekliyoruz. Burada önemli olan, bizim operasyonlarımıza uygun ve dolayısıyla tüketicimize taze ve sağlıklı ürünü en hızlı ve en az maliyetli şekilde ulaştırmamızı sağlayacak düzenlemelerin yapılmasıdır.

GPD’nin sektörün yıllardır süren doğru ve güvenilir veri eksikliğinin ortadan kaldırmaya yönelik projeleri nelerdir?

Veri eksikliği maalesef birçok konuda olduğu gibi perakende sektörünün de önemli sorunlarından biri. Biz tüm çalışmalarımızın veriye ve araştırmaya dayalı, bilimsel kanıtlara oturan, sonuçları ölçülebilir olmasına özen gösteriyoruz.

Sektörel konulara ışık tuttuğumuz GPD Gelişim dergimiz, perakende ile alakalı haber ve raporlara yer vermeyi hedeflediğimiz yeni web sitemiz ve sosyal medya kanallarımızla, önümüzdeki dönemde derneğimizin gıda perakendesinde doğru bilginin adresi konumuna gelmesi için çalışmalarımızı sürdüreceğiz.

Ülkemizde GPD üyesi ulusal, uluslararası gıda perakendecileri dışında kalan yerel zincirlere bakış açınız ve/veya işbirliği arayışlarınız hakkında bilgi verir misiniz?

Derneğimizin kuruluş amaçlarından biri de gıda, yiyecek içecek ve temel ihtiyaç maddeleri harcamalarının ana adresi olan gıda perakendeciliğinin kurumsallaşması, kayıt altına alınması, modernleşmesi ve gelişmesi için gerekli çalışmaları gerçekleştirmek. Bu gelişimi gerçekleştirmek doğrultusunda da üyelerimizin, sektörümüzün, paydaşlarımızın sorunlarını ve çözüm önerilerini, tüketicimizin de çıkarlarını koruyarak en üst makamlara taşımaya devam ediyoruz.

Gelişimin ancak, doğru insan kaynağı ve teknoloji kullanımı ile işlenen veriler ışığında geliştirilen projelerin tüm paydaşlarımıza ortak fayda sağladığı takdirde sürdürülebilir olacağının bilinciyle adımlarımızı atmaya, mücadeleye devam ediyoruz. Bu çerçevede üyelerimiz dışında kalan değerli perakendecilerle, onların üye olduğu dernek ve federasyonlarla, geleneksel perakendecilerimizle, her zaman işbirliğine ve ortak projelere açık olduğumuzu belirtmek isterim. Burada önemli olan birlikte gelişmemiz ve böylece tüketicimize ve dolayısıyla ülkemize maksimum faydayı sağlamamız. Bu doğrultuda her türlü çalışmaya GPD olarak hevesle gönüllü oluruz.

Devamını Oku
Yorum Yapın

Yorumunuz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Advertisement

Röportaj

“Gıda ile endüstriyel ürün kavramlarını birbirinden ayırmamız lazım”

Editör

Yazar:

17 ay aradan sonra Tarım ve Orman Bakanlığı’nın taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen 371 firmaya ait 559 parti ürünü kamuoyuna açıklaması ile et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, sıvı yağlar, bal çeşitleri, takviye edici gıdalar ve çikolatalar başta olmak üzere tükettiğimiz birçok üründe tespit edilen uygunsuzluk sektörde büyük ses getirdi. 5 yılı aşkın süredir web sitesi ve sosyal medya hesaplarıyla ‘Ne Yediğinizi Biliyor Musunuz?’ diyerek dikkat çeken Musa Özsoy ile röportaj yaptık.

Gıda Dedektifi hesabı ne zaman, neden/nasıl oluştu; hesabın sosyal medya ve internet sayfası verileri/gücü hakkında bilgi verir misiniz?

Gıda Dedektifi hesabının kuruluş sürecini 2020 yılının Şubat ayında kaleme aldığım Ne Yediğinizi Biliyor Musunuz kitabında uzun uzun anlattım. Bilen biliyor aslında; ürik asit yüksekliğinin sebep olduğu bir cilt problemi yaşadığım süreçte araştırmalarım ve beni iyileştiren doktorumun katkısıyla ürik asit – beslenme ilişkisini irdelemiştim. Buradan çıkan çarpıcı bir sonuç üzerine de marketlerdeki ürün etiketlerini okumaya başladım. O çarpıcı sonuç daha önce varlığını pek bilmediğim ve bir şey alırken dikkat etmediğim glikoz-fruktoz şurubuydu. Aslında temel problem fruktoz şurubu içeren ürünlerdi. Bu farkındalığımı Ankara’dan İstanbul’a yaptığım bir tren yolculuğunda insanlara aktarmaya karar verdim. Hemen orada Gıda Dedektifi ismini buldum ve hesaplarımı oluşturarak trenden iner inmez ilk iş bir marketin yolunu tuttum. Her şey bu kadar doğal ve planlanmamış şekilde başladı. Bugün Instagram başta olmak üzere; Twitter, Facebook, Linkedin, Youtube ve Telegram gibi çok farklı platformlarda 1,5 milyonu aşkın kişiye hitap etmekteyim. Sosyal medya ve web sitesinde aylık gösterimlerimiz ise 10 milyonu aşmakta.

Gıda Dedektifi’nin gelir modeli/şekli nedir (sadece Ürün İncelemeleri ve Google bannarları mı)?

Dediğim gibi Gıda Dedektifi planlı bir şekilde başlayan bir proje değil. Tamamen kişisel olarak başlattığım ve aradan geçen 5 yılda da kişisel olarak yürütmeye devam ettiğim bir hesap bu. Ben 2017 yılının Mart ayında hesabı ilk açtığımda zaten uzun süredir serbest şehir plancısı olarak çalışıyordum. Yani maaşlı bir çalışan değildim, günlük çalışma planlarımı ve çalışma saatlerimi ben belirliyordum. O açıdan böyle bir hesabı yönetmek için de vaktim ya da esnekliğim vardı. O dönem işlerim de yoğundu, üzerimde birçok önemli şehir planlama işleri vardı. Paraya ya da ek bir gelir getirici işe ihtiyacım da yoktu. Zaten 3 yıl boyunca Gıda Dedektifi tek bir kuruş bile gelir elde etmeden yoluna devam etti. Gıda Dedektifi’ne baya baya yoğunlaşmıştım artık. Bir yandan da Denet- le hesabını açtım. O arada İTÜ Teknokent kapsamında bir start up projesi olan İTÜ Çekirdek’e kabul edildim. Bir yandan da İTÜ Çekirdek’de mobil uygulama geliştirme sürecine girdimde diğer yandan web sitesi açmaya çalışıyordum. İTÜ sağolsun bana AWS’den -dünyanın bir numaralı server sağlayıcısı- 10 bin dolar değerinde bir server hakkı hediye etti. İlk olarak gece gündüz 6 haftamı vererek geçmiş binlerce paylaşımı derleyip Gıda Dedektifi web sitesini yayına aldım. Sonunda artık şöyle bir şey oldu. Ben artık vaktimin tamamına yakınını Gıda Dedektifi’ne harcıyordum. Bu durumun tabi hem aile içinde hem de mesleki çevremde etkileri oldu. Düşünün karşınızda size bakmakla yükümlü bir kişi var işi gücü bırakmış hiçbir gelir elde etmediği bir işle bütün gün uğraşıyor. Arada ona tehditler geliyor, mahkemeler, davalar, telefonlar derken evdeki huzurunuz da bozuluyor. Bir gelir falan da elde etmiyordum. Onun dışında mesela bir plan işiyle ilgili belediye meclisinde görüşme yapacağım insanlar beni gıda dedektifi olarak tanımaya başladı. Bu durum belki birilerinin hoşuna gidebilir fakat mesleki olarak beni zora sokuyordu. Öyle böyle derken ben artık mesleğimden daha fazla bu işe zaman ayırdığımı kabullendim. Bu konuda da gelir modeli olarak neler yapılabileceğini düşünmeye başladım. Kesinlikle diğer hesaplar gibi gizli reklamlarla insanları kandırmak gibi bir derdim olamazdı, isteseydim onlar gibi yapıp bugün ben de çok zengin olurdum. Ama yapmadım, yüz kere aynı şeyi yaşasam yüz kere de yapmam. Fakat ben de hesabın çizgisine ve etik değerlerime uygun bir gelir modeli arayışına girdim.

Gıda Dedektifi Musa Özsoy’a göre “Firmaların saçma sapan isimlerle, görsellerle ve algılarla tüketiciyi sürekli ve bilinçli olarak kandırmaya çalışması ve ambalajlarda ürünlerle ilgili içerik, besin değerlerinin tüketiciye açık, net olarak beyan edilmemesi” sektörün temel sorunları.

Bugüne kadar ki yayınlarınızda kimlerle, hangi resmi-özel kurum/kuruluşlarla hangi iş birliklerini yaptınız; hangi destekleri aldınız?

İlk gelir modelim okul söyleşileri kapsamında başlattığımız bir sponsorluk ile oldu. Çoğunluğu devlet okulu olmak üzere İstanbul ve Ankara’da 40 farklı okula giderek o dönem sponsorlardan aldığım cüzi bir ücret karşılığında gelir elde edip, şahsi şirketim üzerinden tamamını faturalandırdım. Buna rağmen birçok davaya iftiraya maruz kaldım. Aynı dönemde bazı firmalar ürünlerini incelemek üzere bana talepte bulundular. İlk olarak Beeo firmasıyla anlaştık. Ürünlerini bağımsız gözle inceliyor, tek kelimesine dokundurmadan yayınlıyordum. Beeo sonrasında Züber, Altınkılıç, Yayla Bakliyat gibi birkaç firmadan daha talep geldi, hepsini gayet şeffaf bir şekilde özel inceleme ibaresini koyarak paylaşmaya başladım. Bu paylaşımlar ayda bir kez story olarak yapılıyor, talep eden takipçiler web sitesine girip ürün incelemesini okuyordu. Yani ortada reklam anlayışıyla yapılan bir şey yoktu. Instagram post paylaşımlarında bu özel incelemelere asla yer vermedim. Web sitesinde yaptığım duyurularla da insanlar bu incelemeleri firmaların talep ettiğini ve ücret ödediğini hep bildiler, hiçbir şey gizlemedik. Zaten genelde olumlu içerikler olduğu için firmaların tek isteği ürünleri benim gözümle inceleyip yayınlamamdı. Hiçbirinin bugüne kadar bir satış kaygısı, reklam talebi ya da cümlelerimi eğip bükme gibi bir düşüncesi olmadı. Şu anda da Gıda Dedektifi’nin özel incelemeler ve web sitesindeki google reklamları dışında – bir de son dönemde hepsiburada ile anlaştık tüketicinin kararı anketleri doğrultusunda olumlu oy alan ürünlerin listesini yayınlıyoruz – herhangi bir gelir modeli bulunmuyor.

Bu hesap üzerinden yaptığınız “Özel Araştırma, Gündem, Aman Dikkat!, Aslında Kaç Gram?, Dünya Turu, Gıda Güvenliği, Kim Üretiyor?, Ne Yemeliyiz?, Nereden Bu Enerji?” konuları/kategorilerinin içeriği ve varsa kısa oluşma hikayelerini anlatır mısınız?

İlk yıllarda yoğunlukla yaptığım etiketler aslında bunlar. Bazılarından ilk kez biz bahsetmiştik o dönemde. Mesela; Dünya Turu ismini koyduğumuz paylaşımlar aslında ürünlerin menşe ülkelerine dikkat çekiyordu. Şimdi bilinir oldu ama o dönem kimse aldığı çocuk mamasının ya da baharatın, mercimeğin menşe ülkesine bakmıyordu. Fakat baktığınızda birçoğu yurtdışından gelen ürünlerdi bunlar. Bugün Kanada’dan mercimek, Çin’den pirinç, Yunanistan’dan ekmek, Almanya’dan çocuk maması diye yaygın şekilde biliniyorsa bizim yayınlarla başlamıştır bu süreç. Bunun da başlangıcı işte bu ve benzeri etiketli instagram paylaşımlarıydı.

Mesele Kim Üretiyor başlığı altında da yine o dönem hiç bilinmeyen private label ürünlerden bahsettik. Fason üretim modeliyle üretilen fakat bilinen bir markayla çıkan ürünlerin aslında o markaya ait firma tarafından üretilmediğini anlatmaya çalıştık. Bu kapsamda özellikle market markalarının çok bilinen firmalarla çalıştığını, tüketicinin boşu boşuna yüksek rakamlar ödememesinin önüne geçtik. Sonrasında bazı firmalar fason üretimi merdiven altı üretim ile bir tuttuğumuz gibi hiçbir mesneti olmayan ithamlarda bulunup bizi birilerine hedef gösterdiler ama yıllardır yaptığımız şeyden ben gayet eminim.

Nereden Bu Enerji’de yine dünyada bilinen fakat Türkiye’de pek anlatılmayan bir farkındalık paylaşımıydı. Gıda Dedektifi ilk kurulduğu dönem çok yaygın olan, rağbet gören kalori hesapları vardı. Fakat hiçbiri kalorinin kaynağından bahsetmiyordu. Ben bilimsel temellere dayanarak bundan bahsetmeye başladım, bunu şimdi Youtube yayınlarımızla yaygınlaştıracağım. O dönemden gelen etiketlerden biri de buydu. Kısacası bu etiketlerde geçmiş yıllarda pek sözü edilmeyen bu ve benzeri farkındalıkların etiketleriydi.

Sizce Türkiye’de ki ambalajlı gıda üretimindeki temel sorunları maddeler halinde sıralar mısınız?

İlk olarak ambalajlı gıda ile endüstriyel ürün kavramlarını birbirinden ayırmamız lazım. Bir meyveyi ya da sebzeyi ambalaja koyduğunuzda bu bir ambalajlı gıda olur. Ya da peynir, tereyağı, yoğurt gibi ürünler ambalajlı olarak satılır zaten – aksini kabul etmek her şeyden önce hijyen kurallarına ve mevzuata da aykırı.

Fakat endüstriyel ürün dediğinizde içine katkı maddesi girmiş, adı üstünde endüstrinin eliyle yapılmış “gıda” değil, üründen bahsederiz. Bu kavramları da yıllardır oturtmaya çalışıyoruz. Çünkü birisi tv’de çıkıp ambalajlı ürün deyip herkesi korkutup kaçırıyor. Asıl korkup kaçmamız gereken ambalaj değil, ambalajın içinde katkı maddeleriyle üretilmiş ürünler var mı? Ona bakmalıyız. Bu kapsamda ilk olarak bu ayrımı yapmamız lazım. Temel sorunlardan biri bu. Diğeri de firmaların saçma sapan isimlerle, görsellerle ve algılarla tüketiciyi sürekli ve bilinçli olarak kandırmaya çalışması. Bu aynı zamanda benim hesaplarımda mücadele ettiğim temel konulardan biri. Diğeri ise ürünlerle ilgili içerik ve besin değerlerinin tüketiciye açık ve net olarak beyan edilmemesi. Bir ürününü paketini alıyorsunuz okumak ne mümkün! Okumaya kalksanız zamanınızı alıyor. Biz tabi bunları büyük puntolarla ve binlerce insana aktarınca birçok firma şikayet etti.

Bakın düne kadar ambalajlarında besin değerlerini paylaşmayan Türkiye’nin en büyük abur cubur firması bizi bugün mahkemeye vermiş durumdadır. Düne kadar paylaşmıyorlardı, bugün mevzuat gereği paylaşıyorlar. Bu sefer de Gıda Dedektifi bizimle ilgili tüm yayınlarını kaldırsın diye mahkemeye dava açıyorlar. Sorsanız bu insanlar inançlı, Allah, peygamber falan biliyorlar. Ama öyle iftiralara maruz kaldım ki daha önce de söyledim ama bunlarla benim hesabım Allah’a kaldı. Türk milleti adına karar mahkemeler nasıl sonuçlanır onu da göreceğiz fakat ben Türk milleti adına onların bu baskılarına boyun eğmeden, gerçekleri insanlara açıklamaktan asla korkmuyorum. Sıkıntılardan biri de bu, geçmişteki duruşuna güvenip bugün tüketiciyi resmen aldatan firmalar var. Bir şey de diyemiyorsunuz bunlara öyle güçlenmişler! Mesela bir firma var, o henüz dava açmadı. Yıllarca palm yağını hurma yağı diye yutturdular bu millete. Sorsanız onlar da inançlı! Ben onların samimiyetine inanmıyorum. Temel problemlerden biri de bu. Bu firmalar samimi değiller.

Gıda Dedektifi web sitesi ve sosyal medya hesaplarının yanında ‘Denetle’ hesabı 1,5 milyonu aşkın kişiye hitap etmekte.

Bu sorunların sorumluluğunu/sorumlularını tedarik zinciri içinde nedenleriyle nasıl sıralayabilirsiniz?

Sorunların en başında ne olursa olsun denetlemesi gereken resmi ve özel kurumlar geliyor. Başta bakanlıklar var. Bakın bir ülkede devlet koyduğu kuralları uyguladığı ölçüde güçlüdür! Diğer yandan bu kurallara tabi olanların da bu sıralamada yok ama ahlaki sorumluluğu da önemli. Samimiyet yok dedik ya, aslında bakarsanız temelinde ahlak da yok. İnanç da yok. Bunlar olsa zaten kurallara uyması gerekenler kurallara uyar, denetim mekanizmasını beklemez bile! Fakat ahlak, etik, samimiyet, inanç kavramlarının içi boş olup bir de denetim de olmayınca işte o zaman saldım çayıra moduna giriyoruz. Kimse kusura bakmasın ama benim yıllardır gördüğüm, bir tek gördüğüm değil kanıtlarıyla, örnekleriyle gösterdiğim şeyleri konuşuyoruz. Bu ikisinin dışında da üretici firmalar da bu sorunların tabii ki etkenlerindedir. Üretici firmalar ürettiği ürünü en iyi bilendir, değil mi? Yani ne ürettiğini üretenden daha iyi bilen olamaz. E onu bile bile siz çocuk bisküvisinde hala glikoz şurubu kullanabiliyorsanız, çocukları hiperaktiviteye sürükleyen renklendiricileri koyabiliyorsanız, şekeri basıp üstüne çizgi film figürleri koyup daha çok satış bekliyorsanız… Kusura bakmayın ben saygımı korumaya çalışıyorum ama bunlar saygı duyulacak şeyler değil. Geleceğimizi üç kuruş için satanlara ben saygı duymam.

Asıl mesleği şehir plancılğı olan ve ürik asit yüksekliği sebebiyle yaşadığı bir cilt probleminin nedenlerini araştırırken çıkan çarpıcı bir sonuç üzerine marketlerdeki ürün etiketlerini okumaya başlayan Musa Özsoy’un yayınlanmış iki kitabı bulunuyor.

Yayınlarınız üzerine kaç şikayet, dava/mahkeme açıldı nasıl sonuçlandı veya devam ediyor? Bu sorunu nasıl aşıyorsunuz?

Bugüne kadar suç duyuruları çok oldu neredeyse tamamından takipsizlik aldık. Bunların bazılar bireysel oldu bazıları da firmalar tarafından yapıldı. Bireysel yapılanlardan bir örnek vereyim. Bana bir gıda mühendisi şaklaban dedi. Ama artık kaçıncı olan olay bu! En sonunda avukatıma lütfen bununla ilgili gereğini yapın dedim. Bakın bu hakaret kısa sürede mahkemede cezasını buldu şimdi o şahıstan ben bir şey talep etmiyorum ama avukatım vekalet ücretini bile alamıyor biliyor musunuz? Benim param yok diyor şahıs, ailemle yaşıyorum kiradayım diyor. Bir tane markette kasiyer olarak çalışıyor ne oldu şimdi maaşına haciz konacak. Birilerinin gazına gelip bana hakaret edene kadar güzel kardeşim sen kendi haline yansana. Ailene, kendine, çevrene yazık değil mi? Ben bunlardan kesinlikle memnun değilim ama herkesin de bir şey söylerken dönüp aynaya bakması lazım.

Davalara gelirsek beni bugüne kadar dava eden sanırım 4 firma oldu. Birisi sucuk firmasıydı o davadan beraat ettim. Diğeri ise malum pekmezci bir firma var. Adını zikretmiyorum çünkü sizinle de uğraşmasınlar! Bir tv kanalı haber yaptı onları da dava ettiler! Yahu tv kanalını dava etmek nedir! Geçen bir takipçim atasözü paylaşmış it ürür kervan yürür diye onu da dava etmişler. Beraat etti tabi ki! Şimdi böyle gözünü karartmış bir firmayla karşı karşıyayız. Sanırım hakkımda 2-3 tane ceza, 2-3 tane de hukuk davası açtılar. Tamamı mesnetsiz. İftira niteliğinde bir dolu iddiaları var ve benim şehir plancısı olduğum, bu işleri yapmamın uygun olmadığı gibi saçma sapan dayanakları var. Aynı zamanda haksız rekabet gibi nereye çekseniz oraya gidecek maddeye dayanarak ellerinden ne gelirse yapıyorlar. Diğeri de Türkiye’nin en büyük abur cubur firması. Gofretimizin sağlıksız olduğunu iddia ediyorlar diye mahkemeye beyan veriyorlar. Ben değil, Dünya Sağlık Örgütü ve Türk Gıda Kodeksi öyle diyor! Hepsinin bilimsel ve akademik altyapısını mahkemelere sunuyoruz. Bilirkişiler eğer üç beş kuruşa tamah etmez doğruyu yazarsa, hakimler de bir zahmet edip bu belge- lerimizi okursa gerçek hızla ortaya çıkar zaten. Diğer yandan da Ticaret Bakanlığı ile davalık olduk. Bana geçen sene bir idari ceza uyguladılar ona karşı ben de hakkımı arıyorum. O da işin acı tarafı.

Ben kimse sahip çıkmasa bunca emeğe millet sahip çıkıyor, devlet de herhalde arkamızda durur diyordum. Devlet beni en çok yaralayan kararlara imza attı. O kararlara imza atanları da bu iftiraları atanları da asla affetmeyeceğim, varsa zerre kadar hakkımı da helal etmeyeceğim. Ben hiçbir şeye üzülmüyorum da bunlarla uğraşırken 2 yılım heba oldu. Neyse ki şimdi artık bunlardan uzaklaşıp kafamı toplayıp kaldığım yerden insanlara faydalı olmaya devam edeceğim.

Sosyal medya hesabınızda ki bir paylaşımınızda ABD ve İngiltere’den oturum izni ve basın kartı kazandığınızı söyleyerek “Siz olsanız ne yapardınız?” dediniz; ne yapacaksınız?

Bir gün bir arkadaşım “Şu çalışmaları İngiltere’de yapsan ödül alırdın” demişti, gülmüştük. Sonra cidden başvuru yapsana sosyal medya çalışmaların dikkatlerini çekebilir dediler. Biz de başvurduk. Gıda Dedektifi ve Denetle ile yaptıklarımı sundum İngiltere’de sosyal medya alanında çalışma ve oturum hakkı aldım. Geçen ay bir de ABD’den yine sosyal medya çalışmalarım kapsamında yeni medya alanında basın kartı aldım. Ne yapardınız dedim evet, insanların duygularını ve düşüncelerini merak ettim. Farklı duygularla birçok benzer şey yazıldı. Bir süre İngiltere’de çalışmalarıma devam edeceğim, ailemle bir süre burada olacağım. İmza günü ve tv yayınları gibi durumlar oldukça geleceğim, tatillerde zaten oradayız. Bu süreçte İngiltere başta olmak üzere Avrupa’ya yönelik İngilizce içerikli çalışmalara başlamak istiyorum. Ayrıca İngiltere’de sosyal medya alanında çeşitli firmalara danışmanlık çalışmaları yapıyorum. Diğer yandan 2-3 yıla yayılmış şekilde bazı akademik planlarım var. Bunları hayata geçirip Türkiye’ye çok daha faydalı olacak şekilde dönmek istiyorum. Daha önce de yazmıştım, daha yeni başlıyoruz.

Gıda ile ilgili paylaşımlarla başlayan sosyal medya hesaplarınızda artık birçok farklı konuda da paylaşım yapıyorsunuz kendinizi bir gazeteci mi, blogger mı, influencer mı, fenomen mi, instagrammer mı, youtuber mı olarak görüyorsunuz?

Aslında temelde gıda dışında bir paylaşım yapmıyorum. Twitter’daki kişisel hesa- bımda bazen yazdıklarım yadırganıyor fakat şu atlanıyor. Orası benim kişisel hesabım ve Twitter’da ben 2009 yılından beri varım! Yani belki de birçok insan daha Twitter’da yokken ben orada yazıyordum, paylaşım yapıyordum. Fakat temelde tabi ki gıda hakkında paylaşacağım birçok şey varken farklı konulara girmeme gerek yok aslında.

Bir de maalesef bazı şeyleri tartışmak adına doğru bir zamanda değiliz. Siz ne kadar doğru düzgün bir şey söyleseniz de kalkıp size hadsizce cevap veren, umursamaz yorumlar yapan birileri çıkıyor. Bu minvalde ben kendimi her şeyden önce devletini, ülkesini seven, faydalı olmaya çalışan vatandaş olarak görüyorum. Asla bir influencer ya da fenomen olma gayretim olmadı, kişisel olarak bir beklentim de yok. Gazeteciyim demem doğru olmaz fakat ortada bir gazetecilik var mı derseniz birçok yayınımda bunun gereğini ortaya koyduğumu görürsünüz. Bunlardan en iyisi araştıran, yazan bir araştırmacı, yazar ya da belki blogger olabilir. Fakat dediğim gibi özünde araştıran, farkına varan ve fark ettiklerini insanlara duyurmaya çalışan biriyim.

Yönettiğim hesaplarda da kişisel fikirlerimi değil, olması gerekenleri ve mevzuatın gereklerini ortaya koymaya çalışıyorum. Böyle bir ihtiyacın hasıl olması, benim bu ihtiyaca karşılık veriyor olmam da ayrıca abesle iştigal. Ona pek değinmedik. Ama özünde insanların gıda dedektifi gibi bir hesaba ihtiyacı kalmadığı gün, benim de bu hesapları yönetmeme gerek kalmayacak. O gün geldiğinde ben de kapatıp gitmesini bileceğim. O güne kadar umarım ki insanlara faydalı olmaya devam ederim. Temel mesele bu, gerisi laf-ı güzaf.

Yaptığı yayınlar ve paylaşımlarla ülkemizde hakkında davalar açılan Gıda Dedektifi Musa Özsoy, şimdilerden ülkemizde yaptıklarını anlatan sunumuyla başvurup kazandığı sosyal medya alanında çalışma ve oturum hakkı ile İngiltere’de yaşıyor.

Musa Özsoy kimdir?

1983 yılında İstanbul doğumluyum. Bir diğer deyişle tam da şehirleşmenin göbeğinde, Türkiye’nin kontrolsüz büyüyen metropolünde doğmuşum. Bahçelievler’de önceleri oyunlar oynadığımız, civcivleri otlattığımız arsaların sonradan binalarla dolarak bizi boğduğu bir süreci bizzat yaşadım. Pal Sokağı Çocukları’nı okuduğumda benzer hislerin farklı coğrafyalarda, farklı insanlar üzerinde de yaşandığını fark ettim. Belki de bilinçaltım beni bu sürece hazırladı ama 2007 itibariyle ülkeme bir şehir plancısı olarak hizmet etmeye başladım. Hem şahsi hem mesleki olarak gördüm ki şehirleşme hepimizin hayatını topyekün etkilemiş. Türkiye’de kırsal nüfus dünyada benzerine az rastlanır şekilde düşerken, herkes şehirlere akın etmiş. Bugüne geldiğimizdeyse şehirleşmenin etkisiyle artık tarım, hayvancılık, kırsal yaşam gibi kavramların can çekiştiği, ortada sürdürülebilir bir politika da olmadığı için maalesef dışa bağımlı olduğumuz bir dönem yaşıyoruz. İşte tüm bunlardan bağımsız olarak bugün şehirlerde yaşayan bizler, endüstriyel olarak üretilen sayısız gıdayla, ürünle besleniyoruz. Aslında benim ortaya koyduğum paylaşımlarda geçmişteki şahsi gözlemlerimden mesleki edinimlerime, Türkiye’deki şehirleşme sürecinden dünyadaki endüstrileşme sürecine kadar birçok unsurun katkısı var.

Devamını Oku

Röportaj

İstanbul PERDER, sektörün sorunlarına ışık tutuyor

Editör

Yazar:

2006 yılında kurulan ve tam adıyla İstanbul Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Perakendeciler Derneği olarak faaliyet gösteren İstanbul PERDER, 37 kurucu üyesi ile birlikte haksız rekabetin gün geçtikçe arttığı ülkemizde yerli perakendeciler arasında birlik ve beraberliği sağlayarak kurumsallaşmalarına destek oluyor. İstanbul PERDER Başkanı Faruk Güzeldere ile hem derneği hem de sektörü konuştuk. Soruları masaya yatırdık. Ortaya keyifle okuyacağınız bir röportaj çıktı.

İstanbul PERDER hakkında kısa bir bilgi verir misiniz?

İstanbul Perakendeciler Derneği; Türkiye Perakendeciler Federasyonu’nun kurucu üye derneklerinden olup TPF çatısı altında faaliyet gösteren bir bölge derneğidir. İstanbul PERDER öncelikle; sosyal hukuk devleti anlayışına uygun olarak tüketici haklarını, perakendecilik sektöründe çalışanların ve onların bağlı bulundukları işletmelerin haklarını ve en geniş manada milli ve manevi değerlere sahip çıkarak ülke çıkarlarını korumayı ve geliştirmeyi amaç edinen bir sivil toplum kuruluşudur. 2006 yılında kurulan ve tam adıyla İstanbul Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Perakendeciler Derneği olarak faaliyet gösteren İstanbul PERDER, 37 kurucu üyesi ile birlikte haksız rekabetin gün geçtikçe arttığı ülkemizde yerli perakendeciler arasında birlik ve beraberliği sağlayarak kurumsallaşmalarına destek olmaktadır. İstanbul PERDER bünyesinde; 30.900 personelin faaliyet gösterdiği 940.000 m2’lik satış alanına ve 1811 mağazaya sahip 37 üye yerel market zinciri bulunmaktadır.

Türkiye’deki yerel zincirlerin gücü ve yapısı hakkında bilgi verir misiniz?

Türkiye Perakendeciler Federasyonu olarak tamamı yerli sermayeli olan toplam 5 bin 500 yerel marketi temsil ediyoruz. Türkiye genelinde 14 bölgeye ayrılmış olan yerel perakendeci derneklerinin çatı örgütüyüz. 100 bini aşkın çalışma arkadaşımız, 2 milyon 500 bin metrekare alanımız ile gıda perakendesinde önemli bir güç teşkil ediyoruz. Yıllık cirosu yaklaşık 50 milyar TL’ye ulaşan yerel zincirler olarak sektörümüzdeki sorunlara çözümler üretmeye odaklanıyor, daha fazla istihdam alanı yaratarak tüketicilerimize ve ülke ekonomimize sağladığımız katma değeri artırmayı amaçlıyoruz.

“E-ticaret platformlarını kapsayan acil bir yasaya ihtiyaç vardır. Bu yıl pandeminin etkisi ile tüm e-ticaret sektöründe büyüme %65 oranlarını gördü. Bu rakamlar tüm perakende sektörünün gidiş yönünü tayin etmekle kalmayıp potansiyel büyüklüğü ve tüketici alışkanlıklarının bu yönde ne hızla evrildiğini göstermesi açısından oldukça önemli.”

Yerel zincirlerin Türkiye’deki sorunları, ihtiyaçları ve çözüm önerileriniz nelerdir?

Öncelikle yeni mağaza açılış kriterlerine yer verilen yönetmeliğe dikkat çekmek istiyorum. Yeni düzenlemelerin, ilgili yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı bulunan zincir marketler hakkında uygulanmayacağı belirtiliyor. Geriye yönelik düzenlemenin engellemesinin, tüketiciler ve yerel perakendeciler adına olumsuz etkilerini azaltabilmek amacıyla yönetmelikteki değişikliklerin Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten sonra kurulan işletmeleri de kapsaması gerektiğini düşünüyoruz. Ayrıca, bir bölgede yeni market açılışına ilişkin 2000 ve üzeri olarak düzenlenen nüfus kriterinin yeniden gözden geçirilmesini ve 5000 üzeri nüfusun baz alınmasını talep ediyoruz.

Öte yandan, özel markalı (private label) ürünlerle ilgili, yerli üreticiye rekabet avantajı kazandırmak yerine sektördeki oligopol yapıları güçlendiren uygulamalara bir düzen getirilmesini bekliyoruz.

Ayrıca, piyasada alışılagelmiş gramaj ve fiyat ile satılan bilindik markalı ürünlerin aynı boyutlarda ve ambalajlarda düşük gramajlı olarak özel üretim ile oligopol yapıların reyonlarında yer alması da tüketicinin yanılmasına neden oluyor. Bu şekilde yapılan gizli fiyat artışının, tüketici nezdinde ürünün “indirimli” olduğu şeklinde algılanması, sektörde yaşanan bir diğer sorun olarak karşımıza çıkıyor. Üretici firmalar, özellikle oligopol yapıların baskısından kurtulmak için aynı marka ürünü farklı gramajlarla üreterek pazarda yer almaya çalışırken oligopol yapılar bu yöntemle ürünün maliyetini düşürmeye çalışıyor. Bu uygulamalarla ürün etiketinde sunulduğu iddia edilen tüketici faydası, ambalajın dış yapısında herhangi bir değişiklik olmadığından tüketicide gerçekliği olmayan bir indirim algısı oluşturuyor.

Marka algısı, gramajın önüne geçmek suretiyle aynı ürünün çok daha düşük fiyata satıldığı şeklinde oluşan yanlış engellemek adına yürürlükte olan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulama Yönetmeliği yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle, perakende satışa sunulan ürünlere standart gramaj uygulaması getirilmesini öncelikli çözüm önerisi olarak sunuyoruz. Bununla birlikte, bu tarz ürünlerin tüketici tarafından ilk bakışta anlaşılacak şekilde farklı bir ambalaj ile satışa sunulması da bir diğer seçenektir.

Pandemi süreci ile çok hızlı büyüyen, alışveriş alışkanlıklarımıza yeni bir form kazandıran e-ticaret sektörüne de değinmek isterim. Sektörümüz için oldukça önemli olan bu pazar yerlerinde gerçekleşen düzensiz ve sınırsız büyüme tekelleşme gibi önemli bir sorunu gündeme getirdi. Bu nedenle e-ticaret platformlarını kapsayan acil bir yasaya ihtiyaç vardır. Bu yıl pandeminin etkisi ile tüm e-ticaret sektöründe büyüme %65 oranlarını gördü. Bu rakamlar tüm perakende sektörünün gidiş yönünü tayin etmekle kalmayıp potansiyel büyüklüğü ve tüketici alışkanlıklarının bu yönde ne hızla evrildiğini göstermesi açısından oldukça önemli.

Bu sektör ile ilgili sorunlarımızın başlıcaları, E-Ticaret pazar yerlerinde indirim yapılacak ürünlerin platformlar tarafından tek taraflı olarak belirlenmesi, satıcı onayı olmadan teşvik ve promosyon uygulamasının yapılması yerel perakendecileri zora sokan uygulamalar olarak göze çarpıyor. Gider maliyetlerinin iyice arttığı dönemde, e-ticaret komisyon oranlarının yüksek olması ve pazaryerinden sipariş veren tüketicilere ürün teslim sürelerinin her geçen gün irrasyonel şekilde kısalması fiziki mağazacılıkta zorluk yaşanmasına neden oluyor. Karlılığı maksimize etmek üzere sınırları test edilen hız faktörü, siparişi zamanında teslim etmeye çalışan kuryelerin kaza riskinin artmasına neden oluyor. Tüm sorunları çözmek adına pazaryerlerinin rekabet kurallarına uyum sağlayacak şekilde yeni bir yasanın çıkarılmasını arzu ediyoruz.

Genelde Hızlı Tüketim Ürünleri pazarının, özelde gıda sektörünün bugünkü yapısını ve fiyat artışlarını nasıl değerlendiriyorsunuz? Hükümetin açıkladığı KDV indiriminin fiyatlara/enflasyona etkisi olacak mı?

Daha önce olduğu gibi şimdi de perakendeciler, ürünlerin fiyatlarını belirleyen asıl unsur değillerdir. Bizler, üretim aşamasından başlayıp tüketiciye ulaşana kadar devam eden bir tedarik zincirinin son halkasıyız. Kar marjlarımız, dün olduğu gibi bugün de ürün fiyatlarında aynı paya sahip. Fiyatı belirleyen tek irade olmamakla birlikte, fiyat geçişlerini stoklarımız tükenene kadar raflara yansıtmamak için daima mücadele ediyoruz. Hükümet tarafından açıklanan KDV indirimi uygulaması, bizlerin uzun zamandır talepte bulunduğu bir konuydu. Talebin, bu dönemde sonuçlanması bizleri mutlu etti. Böylelikle %1 KDV ile almış olduğumuz ürünü %8 yerine yine %1 oranında bir KDV çıkışı ile tüketicilerimize sunarak fiyatlarımızda %7’lik bir indirim sağlayabilmiş olduk. Yerel perakendeciler olarak, tamamen geride bırakmayı ümit ettiğimiz pandemi sürecinin en başından bu yana, tüketicilerimize kolaylık sağlamak adına daima elimizi taşın altına koymaya gayret gösteriyoruz.

Perakende Kanunu’nda uzun süredir konuşulan fakat henüz bir yasa tasarı taslağı haline gelemeyen değişikliklerle ilgili beklentileriniz nelerdir?

Yerel perakendeciler olarak perakende yasa taslağımızı gerekli mercilere sunduk. Konuyla ilgili olarak birçok toplantı gerçekleştirdik. Yasa taslağımızın içinde KDV eşitleme sorunu da vardı. Gerekli merciler, bu sorunumuzu bir çözüme kavuşturdu. Ancak bununla birlikte çözümünü beklediğimiz birkaç husus daha var. Mağaza açılışları, gramaj farklılıkları, özel markalı ürünler ve e-ticaret ile ilgili sorunlar hakkında görüşmelerimiz halen devam ediyor. E-ticaretle ilgili, yetkili bakanlıklarımız çalışmalarını yapıyor. En kısa sürede bu konunun da sektörümüz ve tüketicilerimiz lehine çözümleneceğine inanıyoruz.

İstanbul PERDER Başkanı Faruk Güzeldere, fiyatı belirleyen tek irade olmamakla birlikte, fiyat geçişlerini stoklar tükenene kadar raflara yansıtmamak için daima mücadele ettiklerini söyledi.

Genelde gıda perakendeciliği özelde yerel zincirler 2021’yi nasıl geçirdi ve 2022 yılına nasıl başladılar?

Hepimizin bildiği gibi iki yıldır covid 19 hayatımızda. Pandemi sürecinde hiçbir sekteye uğramadan canla başla çalışmaya devam eden başta sağlık sektörü olmak üzere,  tüketicisine hizmet eden sektörlerin başında gıda perakendesi gelmektedir.  2020 yılı ve 2021 yılının 2. Dönemine kadar pandemi kısıtlamasından dolayı tüketicilerimiz fiziki alışverişten çok, online alışverişe yöneldi.  Pandeminin e ticaret digital pazarın büyümesine katkısı çok büyüktür. 2021 yılının ikinci çeyreğinde kısıtlamaların sona ermesiyle birlikte online ve offline mağazacılık birlikte büyütmeyi hedefledik. Pandemi sürecinde marketler ciro artışı yapıldı olarak görülse de 2021 yılının 2. yarısı itibariyle kurlardaki artışlardan kaynaklı birçok ürünlerin fiyat artışları yaşandı fakat miktarsal bir azalma gerçekleşti. Alışverişci sayısında düşüş gözlemlendi.

Perakende sektörü 2021 yılının 3’üncü çeyrekte nisan verilerine göre %9 büyüme var. Gıdada %23 artış, gıda dışında ise 2 puanlık küçülme söz konusudur. Bu minvalde yerel perakendede büyüme rakamları paralellik göstermektedir. Tüm bu veriler ve dünyada yaşanan siyasi (Ukrayna-Rusya), ekonomik gelişmeler, pandemi süreçleri, kur oynaklığı, yüksek enflasyon ortam göz önünde bulundurulduğunda 2022 senesi için yorum yapmak bu noktada maalesef oldukça güç. Makro ekonomik gelişmeler gerek ülke içerisinde gerek küresel bazda bir takım belirsizliklerle devam ediyor. Ancak şunu söylemek her zaman mümkün, tüketiciye en yoğun dokunan sektör olmamız sebebi ile genel bir iyileşme, toparlanma yaşanması halinde de en hızlı tepkiyi sektörümüzün vereceğini daha önceki tecrübelerimize dayanarak belirtmek isterim.

Faruk Güzeldere kimdir?

1977 yılında Bitlis’te doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Bitlis’te, lise öğrenimimi ise İstanbul’da tamamladım. 1989 yılında perakende sektöründe ilk aile işletmemizi açtık. 1995 yılından bu yana da Gökkuşağı Market Gıda San. ve Tic. Ltd. şirketinde Yönetim Kurulu Üyeliği’ni sürdürüyorum. Hali hazırda İstanbul Perakendeciler Derneği Başkanlığı, MUSİAD Yönetim Kurulu Üyeliği, Türkiye Perakendeciler Federasyonu Yönetim kurulu üyeliği ve TOBB Perakende meclis üyeliğim ile birlikte perakende alanında aktif şekilde çalışmalar yürüterek yerel perakendecilere katkı sağlamaya devam ediyoruz.

Devamını Oku

Röportaj

MR. DIY, Avrupa’ya Türkiye’den açılacak

Editör

Yazar:

Geçen sayımıza okuyan okurlarımız,’ Mr. DIY Yapı Market sessiz sedasız Türkiye’ye geldi’ haberini hatırlayacaklardır. Sosyal medyada gördüğümüz bu yeni yapı marketi, dergimize yaptığımız haberler okurlarımıza tanıştırmıştık. Yapı market sektörü ülkemizde çok hızlı gelişiyor. Tüketiciler, ustalığın artık pahalılaşması üzerine kendin yap mağazalarına yönelmeye başladılar. Bu sektöründe en son oyuncusu da Güneydoğu Asya’nın en büyük yapı market zinciri olan MR. DIY.

MR.DIY mağazaları yaklaşık ortalama 1.000m2 üzerine kurulu, konforlu ve sağlıklı bir aile alışveriş deneyimi sunuyor. Dünya çapındaki tüm mağazalarında yıllık 188 milyondan fazla müşteriye hizmet veriyor. Türkiye’deki ilk mağaza Meydan İstanbul AVM’de açıldı. Böylelikle Mr. DIY’in faaliyet gösterdiği 9. ülke Türkiye oldu. Yeni mağazalar ise ard arda hizmete giriyor. MR. D.I.Y. Türkiye Operasyonundan Sorumlu Ülke Müdürü Dilara Neyişçi Çağlı ile tüm bu yaşanan gelişmeleri konuştuk. Neden Türkiye pazarı diye sorduk. Ortaya keyifle okuyacağınız bir röportaj çıktı.

DIY’i bizlere kısaca tanıtır mısınız?

MR. D.I.Y., Güneydoğu Asya’nın en büyük yapı market ve ev gereçleri perakende- cisi konumunda bulunuyor. 9 ülkede, 1600’den fazla mağazamızla faaliyet gösteriyoruz. Mağazalarımızda; Hırdavat, Ev Gereçleri & Dekorasyon, Elektrik & Elektronik, Kırtasiye & Spor Malzemeleri ve Diğer (oyuncaklar, otomobil aksesuarları, takı & kozmetik, bilgisayar&cep telefonu aksesuarları, hediyelik eşya) olmak üzere, 10 ana kategoride yaklaşık 18 binden fazla seçenek yer alıyor. Dünya genelinde 23 binden fazla çalışanı bulunan şirketimiz, mağazalarında yılda 340 milyondan fazla müşteri ağırlıyor. 5 milyar doların üzerinde piyasa değerine ve dünya genelinde yıllık 1,2 milyar doların üzerinde ciroya sahibiz.

Türkiye’de yerli partner var mıdır? Hisse oranları nedir? Neden yatırım için Türkiye seçildi?

Türkiye’deki organizasyonumuzda yerli partner yer almıyor. Yatırım anlamında Türkiye’nin tercih edilmesinde birçok faktör rol oynadı. Her açıdan doğu ve batı arasında bir köprü görevi görmesi, müşteri alışveriş alışkanlıkları, ülkenin genç nüfusu ve dinamizmi, turist sayısı, esnek çalışma saatleri ve her olaya kolay adapte olabilen toplum yapısı; MR. D.I.Y.’in Avrupa’ya adım atarken Türkiye’yi seçmesinde etkili oldu. Öte yandan ülkemizin yeniliklere açık oluşu ve tüketicilerin dekorasyona ve ev gereçlerine olan ilgisi, Türkiye’yi yatırım için cazip kıldı.

“Yatırım anlamında Türkiye’nin tercih edilmesinde birçok faktör rol oynadı. Her açıdan doğu ve batı arasında bir köprü görevi görmesi, müşteri alışveriş alışkanlıkları, ülkenin genç nüfusu ve dinamizmi, turist sayısı, esnek çalışma saatleri ve her olaya kolay adapte olabilen toplum yapısı; MR. D.I.Y.’in Avrupa’ya adım atarken Türkiye’yi seçmesinde etkili oldu.”

Türkiye’ye sessiz sedasız gelmenizin bir sebebi var mıdır?

Sessiz sedasız gelmekten ziyade belirlediğimiz program ve takvim kapsamında Türkiye pazarına girdik. İlk mağazamızın açılışı da oldukça ses getirdi. Büyüme stratejimizde önemi bir yere sahip olan Türkiye’ye, uzun vadeli yatırım planlarımız açısından çok değer veriyoruz.  Aynı zamanda Avrupa’ya “merhaba” dediğimiz nokta olması açısından da Türkiye, grup içinde vazgeçilmez ve beklentilerin büyük olduğu bir konumda yer alıyor.

Pandemi ülkeleri kasıp kavururken Türkiye’ye böyle bir yatırım yapmak nereden aklınıza geldi?

Dünyanın her noktasına olduğu gibi Türkiye’ye de MR. D.I.Y. mağazası ile hizmet vermek, hedeflerimiz arasındaydı. Bunu gerçekleştirmiş olmaktan büyük mutluluk duyuyoruz.

MR. D.I.Y. olarak pandemi sürecini, yeni dönem stratejilerimizin hazırlıkları ve yaptığımız yatırımlarla geçirdik. Türkiye’deki mağazalaşma süreci de bu yatırımlar arasındaydı.Yabancılar Türkiye’de DIY sektöründe hüsrana uğradı. İlk gelenlerden Götzen, Bricolage, Baumax, Costorama, Praktiker Türkiye’den ayrıldı. As 2000, Stok gibi zincirler kapandı. B&Q-Koçtaş, Bauhaus ve Tekzen, pazarı domine ediyor. Siz, pazarda böyle bir ortamda kendiniz nerede konumlandıracaksınız? Ne fark yaratacaksınız?

Doğru iş planı, doğru strateji, doğru ürün ve doğru fiyatla Türkiye’de başarılı olacağımıza inanıyoruz. Türkiye’de sosyalleşme amaçlı mağaza gezmeyi seven müşteri profilini de göz önüne alırsak; mağazalarımızda 18.000 çeşit ürünle alışveriş isteğinizi çok rahat karşılayacağınız, bunu yaparken kesenizi de yormayacak mağazalara sahibiz. Bu açından kendimizi avantajlı görüyoruz.

Bunun yanı sıra MR. D.I.Y.’in sadece yapı market olmadığını vurgulamak isterim. Yapı, bizim 10 kategorimizden biri. Örneğin bizde oyuncak da var. Evde veya hobilerinizle ilgilenirken kullanabileceğiniz her şeyi mağazalarımızda bulabilirsiniz.

Bizi sektörde farklı kılan en önemli özelliklerimizden biri de her zaman kaliteli ürünleri, rekabetçi fiyatlarla sunmamız. Tüketicilerimiz, MR. D.I.Y. mağazalarında kendilerini ayrıcalıklı hissederken hesaplı fiyatlarla alışveriş yapabiliyor. Mağazalarımızda herkes, kendisine hitap eden ürünleri, uygun fiyatlara bulabiliyor. En iyi fiyatı sunmak için sürekli olarak rakip analizi yapıyoruz. Global bir marka olmamız, kaliteli ürünlere en iyi fiyatlarla ulaşmamızı sağlıyor. Merkezi satın alma ekibimiz en iyi tedarikçilerden, en iyi fiyata satın alım yapıyor.

Kısa, orta ve uzun vadeli hedefleriniz nelerdir?

Türkiye ve İstanbul, önümüzdeki döneme yönelik hedeflerimiz arasında çok önemli bir yer tutuyor. Operasyon ve lojistik açısından 2022’de ağırlığı İstanbul’a vereceğiz. Operasyon ve lojistik ayağını mükemmelleştirdikten sonra bütün illere, bir plan çerçevesinde dağılacağız. 2022, bizim açımızdan da mağazalarımıza yenilerini ekleyeceğimiz, ekibimizi büyüteceğimiz bir yıl olacak. 2022 sonunda 30 ila 35 mağazaya ulaşma hedefiyle çalışmalarımızı sürdürüyoruz.

Büyümeye AVM’lerde mi devam edeceksiniz?

İlk 5 mağazamızı AVM’lerde açmakla birlikte bunun genel stratejimiz olmadığını belirtmek gerek. MR. D.I.Y. markası, cadde mağazacılığına da çok uygun. Şu an uygun lokasyon ve metrekareler AVM’lerde olduğundan bu şekilde ilerliyoruz. 3 yıl sonra mağazalarımızın %60 AVM, %40 cadde dağılımlı olma ihtimali bulunuyor.

PL ürünleriniz olacak mı? Raf dağılımı ne olacak?

Raflarımızda yer alan ürünlerin %80’i yurt dışı menşeili. %20’sini ise yerel firmalardan tedarik ediyoruz.

Yıllar itibariyle ne kadar personel istihdam edeceksiniz?

Yılsonuna kadar yaklaşık 400-450 kişilik personel istihdam etme öngörümüz bulunuyor. Mağaza sayımız arttıkça farklı destek ekipleri, merkez ofis ve mağaza kurulum ekipleri de büyüyor. Birbirini besleyen bir süreç yaşanıyor. Mağazalarımızda mağaza müdürü, mağaza müdür yardımcısı, satış danışmanı, kasiyer, stok asistanı alımı yapmayı planlıyoruz. Merkez kadroda da satış alan müdürlüğü, ithalat uzmanlığı, lojistik, insan kaynakları, finans ve IT gibi tüm departmanlarda işe alımlarımız olacak. MR. D.I.Y., Türkiye’de büyük ölçekli yatırımlar yapıyor. Şirketimizin Türkiye operasyonunu hızla büyütmek ve belirlenen 3 yıllık projeksiyonu yakalayabilmek bizim için oldukça önemli. Bu hedeflere ulaşma yolunda ekibimizi büyütmeye ve işe alımlara ağırlık veriyoruz.

Türkiye’den çevre ülkelere adım atacak mısınız?

MR. D.I.Y., hızlı bir büyüme gösteren, uluslararası bir firma. Hedeflerimize ulaşmak için mağaza ağımızı hızla genişletiyoruz. Türkiye ile adım attığımız Avrupa pazarındaki büyüme hamlemizi, önümüzdeki dönemde açacağımız mağazalarla sürdüreceğiz.

Kendin yap mağazacılığı, iş gücünün pahalı olduğu ülkelerde çok tercih ediliyor. Ülkemizde ucuz işgücü nedeniyle ustalar çağrılarak onarım ve yenileme yapılıyor. Sizde bu konuda neler yapacaksınız?

“Kendin yap” mağazacılığı ülkemizde de oldukça tercih ediliyor. Değişime açık ve dünyadaki trendleri yakından takip eden bir ülke olan Türkiye’de “Do it yourself” kültürü hızla yükseliyor.

Türkiye’ye yatırım yapma kararı almamızda, tüketicilerin bu yöndeki eğilimleri de önemli bir rol oynadı aslında. Diğer taraftan evde geçirilen sürede yaşanan artış ev aktivitelerinin ve hobi ürünlerine ilginin artmasını sağladı. Bu dönemde MR. D.I.Y. mağazaları da daha fazla yaygınlaştı.

Raflarda yer alan ürünlerin yüzde 80’i yurt dışı menşeli. Yüzde 20’si ise yerel firmalarda tedarik ediliyor.

Dilara Neyişçi Çağlı kimdir?

Marmara Üniversitesi Ekonomi Bölümü’nden mezun olan ve mastırını İstanbul Üniversitesi’nde yapan Dilara Neyişçi Çağlı, iş hayatına Mavi Jeans’te adım attı. Çağlı, 20 yılı aşkın kariyerinde; Beymen, C&A, Vakko, PVH ve Daniel Wellington gibi firmalarda yönetici pozisyonlarında görev aldı. MR. D.I.Y.’de Türkiye Operasyonundan Sorumlu Ülke Müdürü olarak görev yapan Dilara Neyişçi Çağlı, Avrupa’ya Türkiye’den adım atan perakende devinin ülke çapındaki organizasyonuna, ekibine ve faaliyetlerine liderlik ediyor. Çağlı; sahip olduğu zengin tecrübe, analitik ve stratejik yaklaşımının yanı sıra çok değerli liderlik yetenekleriyle MR. D.I.Y.’in başarılarında kritik bir rol üstleniyor.

Devamını Oku

POPÜLER