Sosyal Medya Hesaplarımız

Ercüment Tunçalp

Gimsa bunu nasıl başardı?

Ercüment Tunçalp
Abone Ol:

Bu konuyu uzun zamandan beri yazmayı düşünüyordum ama bu başarılı perakendecinin kulaktan kulağa dolaşan olağanüstü cirolarına inanmak o kadar kolay değildi. Dolayısıyla yüzde yüz güvenilir bilgiye dayanmadan kaleme alınacak bir yazı sahibini de zora sokabilirdi.

Ne zaman ki; “2017 Yılı Fortune 500 Türkiye’nin En Büyük Şirketleri” listesi açıklandı, Gimsa bu listeye sadece 10 şubesiyle ve 1.161.799.065 TL yıllık cirosuyla 194. sıradan girdi, bize de bunu yorumlama imkanı doğdu.

Bir Ankaralı ve kırk yıllık perakendeci olarak en son söyleyeceğimi en baştan söyleyeyim; bu bir olağanüstü başarı öyküsüdür ve aynı zamanda ciro ve verimliliğin ülke rekorudur. Küresel anlamda benzerine rastlama olasılığını da düşük buluyorum.

Zira dünyanın her yerinde Wal Mart başta olmak üzere bütün başarılı perakendecilerin mağazalarını gezdim. Gimsa Batıkent şubesi gibi tahminen 50-55 kasanın tümü açıkken hepsinde birden uzun kuyruklar oluştuğunu, hem de hafta arasında ve her saat diliminde gerçekleştiğini hiçbir yerde görmedim. Alışveriş torbasına doldurma işlemi de kasiyerlere yardımcı olan çalışanlar tarafından yapılmasına rağmen…

Fortune 500’de; Gimsa sadece perakendecilerin olduğu listede 13. sırada, sadece gıda perakendecilerinin olduğu dizilişte ise 7. sırada gözükmektedir.

Ayrıca bu listeye dahil etmemiz gereken perakendeciler de vardır. Gimsa’nın üzerinde bulunan 6 şirkete (BİM, Migros, Şok, Carrefoursa, Bizim Toptan, Özdilek) ilaveten A 101 ve Onur da listeye eklenmelidir.

Demek ki; bu 10 şubeli perakendecimiz (Aralık 2017 itibariyle) yine de ciro sıralamasında ilk 10 içindedir.

İnanılması ne kadar zor değil mi?

Günde 3.2 milyon lira ciro yapıyorlar. Bunun ne demek olduğunu iyi anlamak için aynı listede bulunan 100-150 şubeli perakendecilerimizin (büyük ölçekli şubeleri de var) Gimsa cirosuna yaklaşamadıklarını da iyi görmek gerekir.

Toplam satış alanı bilgilerine ulaşamamakla birlikte, mağaza ortalamasını 4.000 metrekare olarak dikkate alsak bile, toplam 40 bin metrekare satış alanıyla günlük metrekare başına satış tutarları 80 TL çıkar ki, bu rakam başarılı ulusal markalarımızın da 2.5-3 katıdır.

Bunların yanında, dışardan bakınca Gimsa’nın hatası gibi gözüken 2500 çalışan sayısı dikkat çekicidir. Evet kendi cüsselerine göre çok fazla personel çalıştırıyor gibi görünebilirler ama bunu da bilinçli yapıyorlar. Ucuzluk hizmetle desteklenmezse yüksek cirolar sürdürülebilir olamaz. Çalışan başına günlük ciroları 1.273 TL’dir. Yani sınırın üzerindedir (1200 TL).

Mağaza matematiğine göre iş yaptıkları bellidir. Elbette bizim sektörde matematiği boşlamış örnekler de vardır. Aynı listede çalışan başına 700-800 TL günlük ciro yapan perakendecilerimiz de var, 1600-1700 TL ciroya sahip usta perakendecilerimiz de vardır.

Verimlilik farkı işte böyle bir şeydir. Çok fazla kilit performans göstergesi vardır ama hiçbirisinde çıtanın altına inmemek esastır.

Gimsa yönetimi isteseydi şube sayısını rahatlıkla dört beş kat artırabilirdi.

Bilinçli olarak o kaynağı işletme sermayesi olarak elde tutarak ve çoğunlukla peşin alım yaparak kendilerine avantaj sağlıyorlar. O güçle de hem en ucuz olmayı, hem de rakiplerden daha fazla kazanmayı beceriyorlar.

Böylece mağaza sayısı olarak 137. sırada (Kaynak: Ortakalan) ama ciro sıralamasında 9. sırada olmayı beceriyorlar.

Rakiplere göre hayli yüksek olan vergi öncesi kâr oranının (%7.9) bir kısmını peşin alım şartlarından sağlanan finansman geliri gibi düşünmek gerekir. Zira faiz geliri elde eden diğer birçok perakendeci yanında, Gimsa bunu tedarikçiden sağladığı ek kaynak ile esas faaliyetinin içine monte etmiştir. Yani daha saygı duyulacak bir uygulamadır.

Yıllık ciro artış oranı yüzde 14’dür. Ancak şube sayısı artmadan birebir bazda bir artış oranıdır bu. Diğer birçok perakendeci, şirket satınalmaları ve yeni şubeleri ile bu artışları sağlamışlardır.

Elbette Gimsa’nın da eleştirilecek yanları var. Web sitesinin canlandırılması, çalışanların eğitimle desteklenmesi, müşteri şikayet hattının geliştirilmesi, iade işlemlerinin kolaylaştırılması ve mağaza içi afişlemenin daha çağdaş hale getirilmesi gibi konuları iyileştirilecek işler olarak sayabiliriz. Ancak bizim gördüklerimiz değil, tüketicinin gördükleri kasaya yansıdığına göre bazen profesyonelce bakış ikinci planda kalabilmektedir. Zira matematik ne anlatıyorsa o önemlidir, gerisi teferruattır.

Buradan çıkan sonuç; alt ve orta gelir grubu için ucuzluk en önemli tercih sebebidir. Müşteri en ucuza alabiliyorsa, evinden alışverişe müşteri servisiyle gidip dönebiliyorsa, pekala yukarda saydığım eksikleri görmezden gelebiliyor.

Bu bize özgü bir durumdur; müşteri kızarak alışverişi kesmeyi perakendeciye değil, kendisine ceza olarak görüyor ve alışverişe devam ediyor.

Semt pazarlarındaki çığırtkanlık mağaza içine girdiyse ve müşteriyi sıkmıyorsa, tam tersine ilgi görüyorsa, benim buna da itirazım olamaz. Zira yaptığımız işin lokasyona, hedef kitleye göre değişime uğraması da bir başka kural değil mi?

Ben empati yaparım ve sorulacak sorulara karşı her zaman hazırlığım vardır.

“Hocam sen mi bu düzeni savunuyorsun?”

Evet, ben darphane gibi para basan mağazayı severim. Kendime göre olan düzeni değil, müşterinin tercih ettiği düzeni benimserim.

Gimsa’dan şikayetçi olanlara sordum;“şimdi nereden alışveriş ediyorsunuz?” diye. Tamamının cevabı; “Gimsa” oldu. Olay budur!

Bu peşin alımın gücüdür. Kimsenin daha ucuza satamayacağını bütün müşterisi çok iyi biliyor. Peşin alımın yaratacağı avantajlı raf fiyatını rakipleri kabulleniyor. Tedarikçinin de peşin tahsilat işine geliyor, cebini boşaltıyor.

İtirazı olan kaldı mı? Hiç zannetmiyorum.

Hafta sonları, Batıkent şubesi henüz kapılarını açmamışken önünde 150-200 kişilik bir kuyruk oluşuyor. Sebebi sadece en ucuza alışveriş yapmak değil, aynı zamanda en ucuza karın doyurmaktır. Yani 7-8 liraya mesela…

Ikea restoranları bu konuda haklı şöhrete sahiptir ve kendilerini bu konuda tek zannederler. Demek ki Gimsa’dan henüz haberleri olmamış!

Çalışan memnuniyeti olmadan müşteri memnuniyeti olabilir mi?

Asla olamaz!

Peki Gimsa bunu nasıl başarmış?

Türk insanının ilk tercihi ‘başını sokacak bir ev’ değil mi?

Çalışanlarını ev sahibi yapmak amacıyla proje üretmişler. İşte müşteri sadakatinden önce gelen çalışan sadakatinin şifreleri…

Hayatta kalıcı başarılar tesadüfen oluşmaz. Bazı günlük başarılar ise sürdürülebilir olamaz.

Hizmet reyonlarında da uzun kuyruklar oluşuyor. Böylece aynı anda satış alanında kalabalık müşteri grubu ile kalabalık çalışan grubu birlikte bulunuyorlar. Çünkü raflar bir taraftan boşalıyor, bir taraftan dolduruluyor.

Nakitin en kıymetli olduğu zamanlardayız. Tedarikçi tahsilatta güçlük çekiyor. Yanlış anlaşılmasın, sadece zora girmiş işletmelerden değil, güçlü perakendecilerden de ortalama tahsilat süresi 90 günü aşmış durumdadır.

Peşin alım yapanın gücünü işte bu kıyaslama ile daha iyi ölçmek mümkündür.

Devamını Oku
Yorum Yapın

Yorumunuz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Advertisement

Ercüment Tunçalp

İki ülkede iki alışveriş (12)

Ercüment Tunçalp

Bu yazımızın konusu İsviçre’dir.

Amacımız da Avrupa’nın en pahalı ülkesinde yaşamak mı daha zor, en ucuz ülkesinde yaşamak mı, onu anlayabilmek…

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2021 yılına ilişkin hane halkı nihai tüketim harcamalarına göre satın alma gücü paritesi sonuçlarını açıkladı.

Avrupa’da tüketim mal ve hizmetlerine ilişkin fiyat düzeyi endeksi en yüksek ülke 167 ile İsviçre, en düşük ülke ise 40 ile Türkiye oldu.

Bu neyi gösteriyor?

27 Avrupa Birliği (AB) ülkesi genelinde 100 euro karşılığı satın alınan aynı mal ve hizmet sepetinin, Türkiye’de 40 euro karşılığı TL ile satın alınabileceğini gösteriyor. Elbette İsviçre’de de 167 euro karşılığı ile…

Peki bu ne ifade ediyor?

Sadece ülkelerin fiyat seviyelerini…

Başka?

Başka da bir şey ifade etmiyor!

Daha açık şekilde; bir ülkenin fiyat düzeyi endeksi 100’den büyük ise bu ülke karşılaştırıldığı ülke grubu ortalamasına göre “pahalı”, 100’den küçük ise “ucuz” olarak ifade ediliyor. Bu kadar…

Satın alma gücünü, gelir seviyesini dikkate almadan sadece fiyat seviyesi üzerinden hesaplamanın inandırıcılığı olamaz. İşte biz o eksik kalan kısmı tamamlıyoruz.

Sayın Volkan Baysal’ın, 27 Ağustos 2022 tarihli, İsviçre’de 1 saatlik asgari ücretle neler alınabilir?” konulu alışveriş videosundan faydalandık. Kendisine bu çalışma için teşekkür ediyorum.

Şimdi yukarıdaki liste üzerinden kıyaslamalara başlayalım…

  • Adı geçen arkadaşımızdan, İsviçre’de yıllık brüt asgari ücretin 56.000 frank, aylık brüt asgari ücretin 4.665 frank ve net asgari ücretin 3.200 frank olduğunu öğrendik. Haftalık 40 saat çalışma esası üzerinden de 3200 / 160 = 20 frank saatlik ücrete ulaştık.
  • Lidl marketten yapılan alışverişin toplamı 1 saatlik asgari ücrete denk getirilerek 20,31 frank tuttu. Aynı alışverişin karşılığı olarak Carrefoursa sisteminden aldığımız benzer ürünlerin fiyatları da 299,60 TL tuttu.
  • 1 İsviçre frangı, 19,09 TL karşılığıdır. 1 İsviçre frangı, 1,05 euro karşılığıdır. 1 euro, 18,24 TL karşılığıdır.
  • İsviçre’de net asgari ücret 3.200 frank (3.360 euro), Türkiye’de net asgari ücret 5.500 TL’dir (302 euro). İsviçre asgari ücreti 61.088 TL karşılığıdır.
  • Bir İsviçre vatandaşı aylık geliri ile bu alışverişi 1 ay içinde 158 defa yapabilirken, aynı alışverişi bizim tüketicimiz 18 defa yapabilmektedir.
  • Veya İsviçre vatandaşı bu alışverişi gelirinin yüzde 0,6’sı ile yapabilirken, aynı alışverişi bizim tüketicimiz gelirinin yüzde 5’i ile yapabilmektedir.
  • Listede görüleceği üzere Avrupa’nın en pahalı ülkesi ithal muzu euro bazında bizim yerli muzdan daha ucuza satıyor. Bu konu da aynen yumurta gibi özel ilgiyi hak ediyor!
  • İki taraftaki alışverişi de euro bazında gösterirsek; İsviçre deki alışveriş tutarı 21.32 euro, Türkiye alışverişi 16.43 euro karşılığıdır.

Türkiye alışverişi euro bazında İsviçre alışverişinin yüzde 77’si seviyesinde iken, Türk tüketicinin euro bazında geliri İsviçreli tüketici gelirinin yüzde 9’u seviyesindedir.

  • Her iki ülke vatandaşının gelirini de harcamasını da bir birim üzerinden karşılaştırırsak; geliri 1.7 kat fazla çıkan ülkemiz vatandaşının harcaması 14.7 kat fazla çıkar. Eğer her iki tarafın gelir ve fiyat düzeyleri benzerlik gösterseydi bizdeki alışverişin tutarı 299,60 TL yerine sadece 34,65 TL çıkmalıydı. Veya 299,60 TL’lik alışverişi yapan vatandaşımızın asgari ücreti 47.555 TL olmalıydı. Evet aradaki fark bu kadar büyük olunca böyle inanılması güç rakamlar ortaya çıkıyor ama gerçek budur. Yoksa en kolayı, ülkeleri fiyat seviyelerine bakarak sıralamaktır ki buradan doğru sonuç çıkmaz.

Sonuç olarak; kişi başı milli gelirde oluşan büyük fark satın alma gücünün hangi tarafta açık ara önde olduğunu çok net ortaya koyuyor zaten. Ancak küresel bazı kurumların (Dünya Bankası, IMF gibi) icadı olan ve yapay olarak yaratılan “satın alma gücü paritesine göre gelir” şu anda küresel ortamda en çok tartışılan konu olmaya devam ediyor.

Yazının başında belirttiğim, TÜİK tarafından çıkartılmış fiyat düzeyi endeksinde 167- 40 değerlerinin nasıl bulunduğunu bilmiyorum. Ancak iki ülke arasında euro bazında alışverişte bu kadar fark olmadığını çok iyi biliyorum. Zira devamlı kıyaslıyorum. Son alışverişte olduğu gibi yüzde 79 seviyesinde veya 2 sene önce tespit ettiğimiz gibi yüzde 46 seviyesinde kalan fiyat düzeyimiz yanına elbette gelir düzeyleri arasındaki farkı da ilave ediyorum.

Matematiği bir tarafa bıraksak bile, dünyanın değişik yerlerinde sadece süpermarket otoparklarındaki alışveriş arabalarının yüküne ve içeriğine bakarak da satın alma gücünün hangi tarafta ağır bastığı kolayca tespit edilebilir.

87.087 dolarlık kişi başı geliri (bu da bütün nüfusun ortalaması) bizden 9 kat fazla olan İsviçreli tüketici de pahalı bir ülkede yaşadığını biliyor. Ve hatta aylık süpermarket alışverişi için Fransa veya Almanya’ya geçenler de oluyor. Bu durum satın alma gücü düşüklüğünden değil, hesabını iyi yapan ve ne tasarruf ettiğini hesaplayabilen bilinçli tüketicinin davranışı olarak öne çıkıyor.

Darısı bizim başımıza…

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Büyüme neden tüketiciye yansımıyor?

Ercüment Tunçalp

Son yıllarda ‘tüketicinin düşen satın alma gücü’ hakkında çok fazla yazı kaleme aldım. Elbette yeteri kadar da rakamsal verilerle destekledim.

Ancak gerek 2021 yılının tatminkar büyüme rakamı, gerekse son açıklanan bu yılın ikinci çeyreğine ait yüzde 7.6’lık büyüme oranı kafaları karıştırabilir.

Baştan söylemeliyim ki; bu büyümeyi geniş tüketici kesimleri hissetmediği gibi yoksullaşma hız kesmeden devam ediyor. Biz olaylara tüketici cephesinden baktığımız için de çelişki gibi gözüken bu durumu aydınlatmak şart oluyor.

Peki bu büyüme kime yarıyor?

Bu sorunun kısa cevabı, büyüme esnasında emekten kesilen payın sermayeye kanalize olduğudur. Her şey o kadar açık şekilde gerçekleşiyor ki; üzerinde en geniş mutabakat sağlanan bir sorun olarak karşımızda duruyor.

İşte TÜİK’in konuya açıklık getiren açıklamasından bir bölüm:

İşgücü ödemelerinin cari fiyatlarla gayrisafi katma değer içindeki payı geçen yılın ikinci çeyreğinde yüzde 32.6 iken, bu oran 2022 yılında yüzde 25.4 oldu.”

Söz konusu oranın 2020’nin ikinci çeyreğinde ise yine aynı kurumun verdiği bilgiye göre yüzde 36.8 ile daha yüksek olduğunu da biz ilave edelim.

İki yılda 11 puandan fazla kayba uğrayan emeğin payına bakar mısınız?

Ülke büyürken vatandaşın nasıl yoksullaştığına dair sadece bu açıklama bile yeterlidir ama büyüme payının nereye gittiği de iyi görülmeli ve de eksik kalmamalıdır. Resmi açıklamaya göre en yüksek büyüme yüzde 26.6 ile finans sektörüne aittir. Bu kadar da değil, örneğin bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 400’ün üzerinde kâr artışı kaydeden bankaları da daha fazla oranda kâr artışı sağlayan şirketleri de finansal tablolarından izlemek mümkündür. Bankaların yüksek kâr artışları doğal performanslarının bir sonucu olmayıp, politika faizinin piyasa koşullarına uymamasının onlara getirdiği bir avantajdır.

Tüketicinin durumunu kendi ağzından öğrenmek isteyenler için ise bakılacak yer son zamanlarda küçük iniş çıkışlar gösterse de çok düşük seyreden ‘Tüketici Güven Endeksi’ olabilir. Tüketici güven endeksi hesaplamasında 100 seviyesi eşik değer olarak kabul edilir. Bu seviyenin altı tüketici güveninde kötümser durumu ifade eder. Ağustos ayı değeri 68’den 72.2’ye yükselince tüketici güveni artmış olmaz. Bazı önemli gazetelerin bile, “Tüketici güveni 4 puan arttı” değerlendirmeleri temelden yanlıştır. Doğrusu endeks değerinin yükseldiğidir. Veya tüketici güvenindeki kötümserliğin bir miktar azaldığıdır. Tüketici güveni ancak 101’den itibaren artışa geçer ki; son 10 yılda rastlanmış bir durum değildir. Görülen en yüksek seviye 2014 Nisan’ında ölçülen 97.4’lük değerdir.

İmalatçıların ağzından piyasanın durumunu öğrenmek isteyenler için de bakılacak yer ‘PMI- Satınalma Yöneticileri Endeksi’dir. Oradaki eşik değer de 50 olup, 6 aydır bu seviyenin altında seyreden ve daralmaya işaret eden tabloya bakmak yeterlidir.

Türkiye imalat sektörü 6 aydır daralma yaşıyor. İmalat PMI, Mart (49.40), Nisan (49.20), Mayıs (49.20), Haziran (48.10), Temmuz (46.90), Ağustos (47.40) aylarında eşik değer olan 50’nin altında ve daralma bölgesinde kalmaya devam ediyor. Hem iç hem de dış pazarlardaki zayıflıklar sebebiyle piyasa koşullarında belirgin zorluklar söz konusudur. Endeks sadece imalat için değil zinciri oluşturan ekonominin tümü için önemlidir. Çünkü imalatın devamı ‘satmak üzere satın alma’ yapan perakende sektörünü de, ‘kullanmak üzere satın alma’ yapan turizm sektörünü de, küresel piyasalara yelken açan ihracat kanadını da aynı ölçüde ilgilendiriyor.

PMI verileri ekonominin gidişatına dair öncü göstergedir. Yani bu veri geleceğe ışık tutuyor. Hani yukarda ikinci çeyreğe ait bahsi geçen büyüme oranı var ya, o artık geride kaldı ve yaşandı bitti. 1 Eylül’de açıklanan 47.40’lık değer geleceğe dair uyarıdır. PMI 0-100 arasında bir değer alır. Eşik değer sayılan 50’nin altındaki herhangi bir rakam küçülmeye, üzerinde gerçekleşmesi durumu ise büyüme olacağına işarettir. Eğer endeks 3-4 ay boyunca 42 puanın altında seyrediyorsa resesyona girileceğine dair uyarı niteliğindedir. Yani ekonomide fala bakmaya gerek yoktur, yeter ki güvenilir veriler elde olsun…

Yeni açıklanan Orta Vadeli Program’a göre yıl sonu için yapılan yüzde 65’lik TÜFE tahmininin tutması oldukça zordur. Zira Ağustos ayında TÜFE yüzde 80,21 iken Yİ-ÜFE yüzde 143,75’ tir. Yani arada maliyet artışı olarak 63 puanlık fazla vardır. Ya bu artışlar perakendeye yansıyacak ve TÜFE daha da artacaktır ya da üretici firmaların çoğu iflas edecektir. Yani üçüncü bir ihtimal yoktur. Bu kadar da değil!

Yoksulluk sınırı altındaki büyük halk kesimlerinin enflasyonu resmi hesapla bile yüzde 100’e yakındır. Zira TÜFE sepetinde dikkate alınan gıdanın payı yüzde 25,32 iken, orta ve alt gelir grubunun fiili gıda payı yüzde 45’e yakındır.

Gıda fiyatları yıllık artışı yüzde 90,25 olduğuna göre yoksulun enflasyonu yüzde 80,21 olamaz. Kaldı ki Türkiye’nin resmi enflasyon hesabı yapan ikinci kurumu olan İstanbul Ticaret Odası (İTO) Ağustos ayı için yıllık enflasyon oranını yüzde 99,91 olarak açıklamıştır.

Yapay müjdeler pompalamaya meraklı bazı kalemlerin “enflasyonun yarı yarıya düşeceği ve bu sayede hayat pahalılığının da azalacağı” yönündeki görüşleri matematiğe aykırıdır. Yıllık enflasyon yüzde 100 ise 1 yıl sonra 100 TL’lik sepet 200 TL olmuş demektir. Devamında ise yüzde 50’ye düşeceği söylenen enflasyon oranı ile fiyatlar gerilemez, tersine 200 TL’lik sepet tutarı 300 TL’ye çıkar. Yani ancak fiyat artış hızı azalabilir ama hayat pahalılığı yıpratmaya devam eder.

Sonuç olarak; emeği ile hayatını sürdüren ve toplumun büyük çoğunluğunu oluşturan kesimlerin refahını gözetmeyen bir büyümenin perakendecilere de faydası yoktur. Yani bu şartların devamı, esnafı da çiftçiyi de düşen satın alma gücü kapsamına dahil eder. Zincirleme etki dediğim budur.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

İki ülkede iki alışveriş (11)

Ercüment Tunçalp

Yazı dizimizin bu bölümünde; satın alma gücü açısından bizimle farkı açan gelişmiş ülkelere ara vererek, mesafe olarak daha yakınımızda yer alan ülkelerdeki duruma da bakmaya karar verdim.

Üzülerek söylemeliyim ki; 35 sene önce bizimle hiçbir şekilde kıyaslanamayacak olan Romanya’nın da ‘tüketici satın alma gücü’ bugün için bizden yüksektir. Ayrıntılara geçmeden evvel nereden nereye geldiklerine bakarsak durumu daha kolay anlaşılır kılabiliriz.

Tarihsel olarak Çavuşesku iktidarının son bulduğu 1989 yılı öncesi ile sonrasını ikiye bölmek gerekir. Bu tarihten önceki seyahatlerimizde ne alışveriş yapılabilecek market ne de herhangi bir rafta yeterli ürün çeşidi bulmak kolay değildi. Düşük kalitede patates, soğan, elma gibi tarım ürünleri ile un, şeker ve ev yapımı konserveler dışında başka bir şeye ulaşmak hayli zordu. Tarım üretimi vardı ama dış satıma yönelik olduğundan halk kendi elleriyle ürettiklerinden mahrum bırakılmıştı.

1989’dan itibaren ilk 10 yıl eski bir sanayi alt yapısı ve ekonomik istikrarsızlık dönemini kapsar. Ancak 2000’den itibaren Romanya ekonomisi yüksek büyüme, düşük işsizlik ve düşen enflasyon ile tatminkar bir ekonomik istikrara kavuştu.

Henüz 1995 yılında kurulan Mega Image, bugün 468 şubesi ile Romanya’nın ilk ve en büyük ulusal süpermarket zinciri oldu.

1999 yılında Romanya’nın ilk AVM’si olan Buchuresti Mall, Türk yatırımcı Fiba Grup tarafından açıldı. İkinci AVM’de (Plaza Romania) yine Fiba Grup tarafından 2004 yılında hizmete sokuldu. İki AVM içinde de büyük süpermarket olarak Gima yer aldı. Gıda dışı kategorilerdeki Türk markaları da buna paralel şekilde hızla çoğalmaya başladılar.

Yani Romanya perakende sektörü Türk rüzgarı ile büyük ivme kazandı. Gimrom Holding ilk Genel Müdürü değerli arkadaşım Gökhan Ürkmez’in, 2007 yılında AB’ye katılımı gerçekleşen Romanya’nın perakende sektör gelişimine yaptığı katkıların yakın tanığıyım. Ülkenin yerel perakendecilerine rehber olmuşlardır.

Bugün Avrupa’nın birçok tanınmış perakende zincirinin faaliyet gösterdiği Romanya, Türkiye’ye yılda 500-600 bin turist göndermektedir.

‘Nereden nereye’ kısmı eksik kalsaydı aşağıda anlatacaklarıma yeterli anlam yüklemek o kadar kolay olmayabilirdi.

17 Ağustos 2022 tarihinde eş zamanlı olarak çekilen ve birleştirilen YouTube videosu için Romanya’da Kaufland alışverişini yapan Rabia Cihan ve eşine, Türkiye’de Carrefoursa alışverişini yapan Ümit Demirtaş’a teşekkür ederim.

Şimdi yukarıdaki liste üzerinden kıyaslamamıza başlayalım…

  • 11 kalemlik, temel ürünlerden oluşan küçük bir alışverişin Romanya tarafındaki toplamı 160,50 Ley, Türkiye tarafındaki toplamı 565,20 TL tuttu.
  • 1 Rumen Leyi, 3,68 TL karşılığıdır. 1 Rumen Leyi, 0,20 euro karşılığıdır. 1 euro, 18,12 TL karşılığıdır.
  • Romanya’da net asgari ücret 2.549 Ley (510 euro), Türkiye’de 5.500 TL’dir (304 euro). Romanya asgari ücreti 9.380 TL karşılığıdır.
  • Bir Romanya vatandaşı aylık geliri ile bu alışverişi 1 ay içinde 16 defa tekrarlayabilirken, aynı alışverişi Türk vatandaşı 10 defa yapabilmektedir.
  • Veya Romanya vatandaşı bu alışverişi gelirinin yüzde 6’sı ile yapabilirken Türk vatandaşı aynı alışverişi gelirinin yüzde 10’u ile yapabilmektedir.
  • Listede görüleceği üzere euro bazında bizde daha pahalı çıkan ürünler bulunmaktadır. Ayçiçekyağı, un, şeker, tavuk kanat, yoğurt ve yumurta pahalı ürünlerdir. Birkaç hafta önceki “Yumurta üreticisinin bitmeyen şikayeti” başlıklı yazımda, üretici birliklerinin devamlı ‘zarar ediyoruz’ şikayetleri ile artan fiyatlara haksız gerekçe oluşturduklarını belirtmiştim. İşte euro bazında bile fiyatımız yüzde 22 yukardadır. Girdilerin tamamı ithal olsa ne farkeder?

AB ülkesinde 2,90 euro olan 30’lu yumurta bizde 3,53 eurodur!

  • Alışveriş tutarları euro bazında her iki tarafta da hemen hemen aynıdır. Romanya alışverişi 32,10 euro iken, Türkiye alışverişi 31,20 euro tutmuştur. Yani Türkiye yüzde 2,90 daha ucuz çıkmıştır. Ancak Romanya tüketicisinin euro bazında geliri yüzde 68 daha fazladır.
  • Her iki ülke vatandaşının gelirini de harcamasını da 1 birim üzerinden ve kendi para cinsinden hesaplarsak; geliri 2.15 kat fazla olan ülkemiz vatandaşının harcaması 3.52 kat daha fazla çıkmıştır. Eğer her iki tarafın gelir ve fiyat düzeyleri benzerlik gösterseydi bizdeki alışverişin toplamı 565,20 TL yerine 345 TL çıkmalıydı. Veya 565,20 TL’lik alışverişi yapan vatandaşımızın asgari ücreti 8.973 lirayı bulmalıydı.

Sonuç olarak; perakende sektörü son 25 yılda gelişmiş olan bu ülkenin (bizimki 65 yıl) bugün geldiği seviye ile sıkıntılı yılların ardından tüketici satın alma gücünde katettiği yol oldukça tatminkardır.

Bizler için ise tüketici açısından kıyas kabul etmediğimiz bir ülke ile aynı süre içinde aleyhimize değişen yukardaki sahne kendi adımıza düşündürücüdür.

En önemlisini sona bıraktım…

Kişi başına milli gelir 2002 yılında Türkiye’de 3.688 dolar iken, Romanya’da 1.825 dolar idi. Yani gelirimiz 2 katından fazlaydı…

2021 yılı sonuna geldiğimizde; Türkiye’nin kişi başına geliri 9.539 dolara, Romanya’nın kişi başına geliri 14.667 dolara ulaşmıştır. Son 20 yılda bizim gelirimiz 2,5 katına, onlarınki 8 katına çıkmıştır.

Neden böyle olmuş?

2007 yılında bizim kişi başına gelirimiz 9.735 dolar düzeyindeyken 14 yıl sonra o seviyenin de altına düşmüşüz. Ve Romanya kişi başına gelirini sürekli tırmandırırken biz gerilemişiz…

Değişen sadece bizim hanemize yazılan hayat pahalılığı da değildir. Romanya vatandaşının serbestçe dolaştığı Avrupa coğrafyasında, vize alırken karşımıza çıkarılan engellere ne demeli?

Afganlı, Suriyeli, Pakistanlı kaçak göçmene gösterilen hoşgörü, vatandaşımıza sadece maddi yük getirmekle kalmamış, ülkemizi köprü olarak kullanan bu hareket sebebiyle itibarımızı da zedelemiştir. Ülkemizde kalanlara verilen ‘vatandaşlık’ oranı arttıkça, Avrupa ülkeleri de sapla samanı ayırma telaşına düşmüşlerdir. Vize sürecinin zorlaşması ve sürenin uzaması bundandır.

Yeni açıklanan ikinci çeyrekteki yüzde 7,6’lık büyüme ile (daha önceki büyüme rakamları da dahil) vatandaşın yoksullaşmasının eş zamanlı olarak nasıl gerçekleştiği de bundan sonraki yazımızın konusudur.

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

POPÜLER