Sosyal Medya Hesaplarımız

Ercüment Tunçalp

İki ülkede iki alışveriş (33) Arnavutluk

Ercüment Tunçalp
Abone Ol:

Avrupa’da asgari ücret seviyesi bizden düşük olan ülkeleri özellikle seçiyorum. Zira satın alma gücünü ölçmek üzere tüketici geliri yanına yaşam maliyetini de koymanın şart olduğunu göstermek istiyorum. Dünya üzerinde 2.000 Euro gelirin yetersiz kaldığı yerler olduğu gibi 700 Euro’nun ortalama bir yaşam için yeterli olduğu bölgeler de vardır. Dolayısıyla sadece gelir seviyelerini veya sadece fiyat seviyelerini dikkate alan SAGP’nin (Satın alma gücü paritesi) içinin ne kadar boş olduğunu göstermek istiyorum.

Ülkenin kısa tanıtımından sonra esas konumuza geçeceğiz…

Güneydoğu Avrupa’da yer alan Arnavutluk, Adriyatik denizine kıyısı bulunan, Karadağ, Kosova, Kuzey Makedonya ve Yunanistan ile komşu olan bir ülkedir. Nüfusu 2,8 milyon olup, başkenti Tiran’dır.

Arnavutluk, ‘Osmanlı Avrupası’ndan kopan en son toprak parçasıdır (1912). Ancak Osmanlı’dan kopup sözde bağımsızlığına kavuşan ama önce SSCB, sonra da Çin’in kontrolünde yoksulluk ve sefalet içinde yıllar geçirmiştir.

Bütün toparlanmaları son 35 yıl gibi kısa bir süreyi kapsıyor.

Kıyaslama yapmadan önce nereden nereye geldiklerine iyi bakmak gerekiyor. 

  • 1944 yılında Komünist Parti Genel Sekreteri Enver Hoca Arnavutluk’u yönetiyor.
  • 1961’de Hoca rejimi SSCB ile ilişkileri koparıp Çin’în Maocu çizgisine kayıyor.
  • 1967’de bütün dinler yasaklanıyor ve devlet ilk ataist devlet olarak ortaya çıkıyor.
  • 1985’de Hoca’nın ölümünden sonra yerini alan Ramiz Alia komünist devleti koruyor.
  • 1990’da bağımsız siyasi partiler kuruluyor. Arnavutluk vatandaşlarına yurt dışı seyahat hakkı verilince, binlerce Arnavut yurt dışına kaçıp, batılı ülkelere iltica ediyor.
  • 1991’de ‘Arnavutluk Halk Cumhuriyeti’ adı ‘Arnavutluk Cumhuriyeti’ olarak değiştiriliyor.
  • 1997’de Parlamento, Sosyalist Recep Mejdani’yi başkan olarak seçiyor.
  • 1961-1978 yılları arasında Çin’den ekonomik yardım alıyorlar.
  • 1990’da yabancı yatırıma izin verilmişse de serbest piyasa ekonomisine geçiş sancılı oluyor. Arnavutluk parasının değersizliği ve yüzde 60’lara varan işsizlik dış göçü teşvik ediyor. Ülkede istihdam yaratmak ve dış göçü engellemek için Arnavutluk ekonomisi Eylül 1991’den sonra Avrupa Topluluğu programları aracılığıyla destekleniyor. (Kaynak: Özhan Öztürk)

Enver Hoca’nın tüm arabaları yasakladığı ve geniş caddelerden tek tük geçen kamu araçlarına rastlanan Arnavutluk’tan, bu günkü araç bolluğuna ulaşmaları son 30 yılda gerçekleşmiştir.

İşte böyle bir ülke ile fiyat, gelir ve satın alma gücü kıyaslaması yapacağız…

  • Aşağıdaki 40 ürünlük liste Spar sitesinden 5 Mart 2026 tarihinde alınmıştır. Ülkemizdeki fiyatlar ise iki büyük ulusal zincirimize aittir…
  • Arnavutluk para birimi LEK’tir.
  • Kıyaslamalarda güncel olarak; 1 TL= 1,88 Arnavut Leki, 1 Euro= 95,95 Arnavut Leki, 1Euro=51,04 TL kurları dikkate alınmıştır.
  • 2025 yılına ait Arnavutluk kişi başına geliri 11.108 dolar, Türkiye’nin kişi başına geliri 18.198 dolardır.
  • Bu ülkenin yıllık enflasyonu yüzde 2,3 ve işsizlik oranı da yüzde 8,1’dir.
  • 2026 yılına ait Arnavutluk brüt asgari ücreti 50.000 Lek (521 Euro), Türkiye brüt asgari ücreti 33.030 TL’dir (647 Euro). Normalde brüt gelirden bahsetmem. Ancak burada özel bir durum söz konusudur. Eurostat’ın bunu dikkate almadan brüt ücret üzerinden kıyaslama yapması ise şaşırtıcıdır.

Arnavutluk’ta düşük gelirli maaşlar için vergi avantajları bulunduğundan, brütten nete geçişteki kayıp bize kıyasla daha düşüktür. Bu nedenle cebe girmeyen para üzerinden satın alma gücü ölçülmesi isabetli değildir. Dolayısıyla her zaman olduğu gibi net asgari ücretler üzerinden kıyaslama yapacağız.

  • 2026 yılına ait Arnavutluk net asgari ücreti 44.000 Lek (459 Euro), Türkiye net asgari ücreti 28.075 TL’dir (550 Euro).
  • Güncel olarak Tiran’da bir kişinin aylık ulaşım gideri 20.000 Lek (21 Euro), İstanbul’da aylık ulaşım gideri 3.298 TL’dir (65 Euro).
  • Tiran merkezde kiralar 400-600 Euro, İstanbul merkezde kiralar 800- 1000 Euro’dur. Tiran dış semtlerde ve diğer illerde kiralar 200-250 Euro, İstanbul dış semtlerde ise kiralar 350-400 Euro’dur.

Şimdi de iki ülkedeki market fiyatlarını karşılaştıralım…

  • Arnavutluk alışverişi 11.014 Lek (115 Euro) ve bunun karşılığı 5.855 TL (115 Euro) iken, Türkiye alışverişi ise 8.881 TL (174 Euro) tutmuştur.
  • Bu şekilde; geliri yüzde 20 fazla olan vatandaşımızın harcaması ise yüzde 51 daha fazladır.
  • 40 ürünlük listede ucuz olduğumuz ürün sayısı 10’dur. Pahalı olduğumuz ürünlerden; golden elma yüzde 75, dana eti yüzde 36, domates salçası yüzde yüzde 100, ayçiçek yağı yüzde 112, su yüzde 88, Axe deodorant yüzde 73, Palmolive duş jeli yüzde 128, bira yüzde 75 daha yüksek olduğumuz fiyatlardır.
  • Market alışverişindeki satın alma gücü farkına da bakalım. Arnavut tüketici aylık geliri ile bu alışverişi bir ay içinde 4 defa tekrarlayabilirken, Türk tüketici aynı alışverişi bir ay içinde 3 defa yapabiliyor. Başka bir ifade ile Arnavut tüketici gelirinin yüzde 25’ini bu alışverişe ayırırken, bizim tüketici aynı alışverişe gelirinin yüzde 32’sini ayırmak zorunda kalıyor.

Sonuç olarak; gelirin fazla olması yetmiyor, o gelirin harcamalara ne kadar yeteceğine de bakmak gerekiyor.

Devamını Oku
Yorum Yapın

Yorumunuz

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Advertisement

Ercüment Tunçalp

Gross market modeli nereye koşuyor?

Ercüment Tunçalp

Altı yıl önce bu formatın gücünü nereden aldığını ve özelliklerini yazmıştım. Geçen zaman içinde yarış kızıştı ve öne geçenler oldu. Tabela adlarını çeşitli sebeplerle elbette belirtmeyeceğim. Ancak bunu medyadan takip ederek bile tüketicinin nerelerde izdiham yarattığını kolayca görmek mümkündür. Ben sadece yerli formatın (enflasyonu düşük yaşayan ülkelerle benzerliği yok) ipi göğüsleme şartını belirteceğim.

Yine yıllar önce “Gimsa bunu nasıl başardı?” başlıklı bir yazı yazmıştım, çok ilgi görmüştü. Ankara’da, nakit gücüyle satın alma faaliyetinin nasıl rekabet üstünlüğü getirdiğini konu etmiştim. Zira en büyük zincirler 60-90-120 gün vadeli ödemeler yaparken, Gimsa nakitin gücünü kullanıyordu…

Yani işin merkezinde “spot piyasa” koşulları vardı. Bu ticaret modelinde uzun vadeler, taksitler ya da distribütör sözleşmeleri bulunmaz. “Para buraya-mal buraya” veya “Parayı veren malı alır” mantığı geçerlidir. Resmî ana dağıtıcıların belirlediği fiyat politikasının dışında, bağımsız toptancılar üzerinden piyasaya sürüm gerçekleşir. Spot gıda ticareti tamamen yasal ve faturalıdır. Kâr marjı çok düşük (sürümden kazandırır), sermaye yüksek ve stok devir hızı da çok daha yüksek olmak durumundadır. Yani tabelaya her “Gross Market” yazan rekabetçi olamaz. Sadece satış alanı büyüklüğünde ve ürün sayısında benzerlik gösterebilir. Çünkü geleneksel marketler, “planlı ve kontratlı tedarik” ile işleri yürütürken, gerçek gross marketler “avcı” gibi davranır. Spot piyasayı anlık koklayarak parayı en hızlı ve en agresif şekilde ürüne dönüştürürler.

Daha önce toptancı kimliğiyle edindiği spot satış tecrübesini; nihai tüketiciye de yansıtmak üzere, yurt çapında organize olan ve büyümesini sürdüren şirketler vardır. Tedarikçinin çok iyi tanıdığı ve nakit akışını hızlandırmak üzere sık sık kullandığı bu toptancılar, zaten büyük perakendecilerin geç ödemeleriyle marka sahipleri için bir kaçış yeriydi. Ve elbette nakitin gücü en düşük maliyet fiyatına ulaşmayı sağlıyordu. İşte burada toptancılıkta tecrübe kazanmış olan Gross Market yönetimleri, hem ölçek ekonomisinden faydalanmak hem de tüketici nezdinde yer edinmek üzere daha da ileri bir aşamayı programa aldılar. Böylece ortaya 10 bin metrekare üstü satış alanı olan, ABD’deki “Supercenter” benzeri dev satış alanları çıktı.

Format tüketici için “Hard Discount” gibi gözükse de esasında gerçek bir “Toptan Fiyatına Perakende” özelliği ile bir adım daha öne çıkmaktadır. Dolayısıyla şirketlerin ana konsepti “Depo-Mağaza” olarak anlaşılmalıdır. Bunun ifadesi, toptancı ve perakendeci özelliğinin tek satış noktasında vücut bulmasıdır. ABD’deki benzerleri; Costco Wholesale, Sam’s Club ve BJ’s Wholesale Club zincirleri de “Depo Market” formatının temsilcileridir. Ancak bizdekinin onlara göre avantajı, yüksek enflasyon şartlarında nakitin gücünden daha fazla istifade imkanıdır. Kaldı ki, bir kısmını da tüketiciye aktararak fark yaratmışlardır. İşte bu nedenle öncelikle rakipleri indirim marketleridir. Bu rakipleri zorlayacak hususlar ise hem daha ucuz hem de 1.000 çeşit ürün yerine 60.000 çeşit ürün sunmalarıdır.

Şimdi de diğer avantajlarını ortaya koymaya çalışayım…

  • Metrekare başına düşen personel sayısı (maliyeti de) minimum düzeydedir.
  • Yüzlerce üründen oluşan katalog, televizyon reklamı yerine sadece “kulaktan kulağa” yayılan ucuzluk algısı yeterlidir.
  • Marketlerinin bir çoğu 15 veya 20 yıllık uzun vadeli kira sözleşmelerine sahiptir. Devasa büyüklük karşısındaki yüksek kiralara rağmen, yaratılan büyük cirolar içindeki kiranın oranı bana göre maksimum %2-3 aralığındadır. AVM’ler için lokomotif mağaza sayılması (AVM’ye önemli müşteri katkısı ile) ve en alt/otopark seviyelerinin uygun bulunması da kira ayrıcalığını (en düşük metrekare kira) mümkün kılmaktadır.
  • Sektörde birçok değişik iskonto türü vardır. Ancak bunların en haşmetlisi “nakit iskontosu”dur. Örneğin ek olarak gelecek bir %15-20’lik avantajın (alırken kazanmak) tüketiciye yansıtılması bile yeterlidir.

Gerçek gross marketin, ulusal markete göre yaklaşık yarı fiyata veya daha da düşük fiyata sattığı iki ürün örneği vereyim. Ankara Makarna (20 TL/38 TL), Fiskobirlik Fındık Ezmesi 300 gr (160 TL/374 TL). Daha ne olsun?

Sonuç olarak; mevcut perakendeciler ödeme şartlarını değiştirmeden bu formata geçerek, bugün değilse yarın gerçeği ile rekabet edemezler. Zira tedarikçi, formatı can simidi saydığı için bu şirkete sadece dualarını göndermez, imkanlarını da seferber eder.

Üstelik son dönemde; İstanbul başta olmak üzere Sakarya, Denizli, Antalya, Gaziantep ve Malatya gibi illere yayılarak, ulusal bir oyuncu olduğunu ve aynı tempoda büyüyeceğini gösterenler var. Bu hızlı büyümeyi dikkate alırsak; nakit gücü ve büyük hacim beraberliği ile her tedarikçinin (üreticinin) ayrıcalıklı müşterisi olma yolunda ilerledikleri ortadadır.

Ülkemiz açısından faydası, gıda enflasyonunu frenlemek, tüketici açısından en düşük fiyata ulaşmak, rakipler açısından da daha düşük oranda brüt kâra razı olmak şeklinde bir ortam yaratacak olmasıdır.

“Nakitin gücü”nü çok iyi ifade edebileceğim bizzat yaşadığım bir anımı paylaşacağım. 90’lı yılların sonunda ülkemizin en büyük zincirinden, rakip durumundaki zincire transfer olduğumda; her iki şirketin alım şartlarına da hakimdim. Bu durum tedarikçileri tedirgin etmişti. Ancak daha da fazlası oldu. Patron üçüncü bir şirketi de almaya karar verince bana da o şirketin alım şartlarını inceleme görevi düştü. Bu kıyaslamaları yaptığımda gördüm ki; en uygun satın alma şartlarını en büyük hacimdeki perakendeci değil, nakitin gücünü kullanan daha düşük ölçekli perakendeci sağlıyordu. Yani yüksek hacim tek başına avantaj yaratmıyordu. Tedarikçinin nakit akışını dikkate almayan, onu iyi anlayamayan, yani empati yapmayan perakendeci onun ayrıcalıklı müşterisi olamaz. Hem de aynı grup içinde yer alan kardeş tedarikçi tarafından bile…

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

İki ülkede iki alışveriş (49) İrlanda

Ercüment Tunçalp

İrlanda Adası, Avrupa anakarasının kuzeybatısında ve Büyük Britanya’nın batısında yer almaktadır. Ada iki bölüme ayrılmıştır. İrlanda ve Birleşik Krallık’ın bir parçası olan Kuzey İrlanda olarak…

İrlanda, Avrupa Birliği üyesidir. Dolayısıyla para birimi de Euro’dur.

  • Nüfusu: 5,4 milyon (Ankara’dan az).
  • Yüzölçümü: 70.273 kilometrekare (Konya’nın iki katından az).
  • Kişi başı milli gelir: 131.592 Dolar (Türkiye’nin 7 katıdır).
  • Başkent: Dublin
  • İşsizlik oranı: %5
  • Büyüme oranı: %8
  • Tüketici enflasyonu (yıllık): %2,8
  • Net asgari ücret: 3.147 Euro (bizimki 510 Euro)

Avrupa’nın finans merkezlerinden biri olan İrlanda, düşük vergi politikası sebebiyle ülkeye yerleşmiş bazı uluslararası şirketler sayesinde (Google, Facebook, Apple ve Twitter gibi) bu şirketlerin Avrupa üssü haline gelmiştir. Gelişmiş bir ülke olarak değerlendirilir. Sağlık hizmetleri, ekonomik özgürlük ve basın özgürlüğü alanlarında üst sıralardadır. İrlanda ekonomisi tarıma ve endüstriye aynı derecede bağlıdır. Topraklarının yaklaşık üçte ikisi çayırlık ve meralardan oluştuğu için hayvancılık çok gelişmiştir. Sığır eti, ihracat toplamının dörtte birini teşkil eder. (Wikiwand)

Şimdi fiyat kıyaslamamıza geçebiliriz…

  • Ülkede yer alan market zincirleri: Super Valu, Tesco, Dumes Stores, Lidl, Aldi, Spar, Centra’dır.
  • Alışveriş yeri: Aldi
  • Alışveriş tarihi: 12.10.2026
  • Fiyatların alındığı marketler: Aldi ve ülkemizin iki ulusal zinciri…
  • Güncel kur: 1 Euro= 55,08 TL
  • İrlanda alışveriş tutarı; 225,07 Euro olup, Türkiye alışveriş tutarı 305,78 Euro’dur (16.840 TL). Bizdeki alışveriş tutarı %35,86 daha pahalıdır.
  • 47 ürünlük listenin içinde 35 üründe biz pahalıyız. Ancak bazı ürünlerde olağanüstü farklar görülmektedir. Dana kıymada %82, kuzu etinde %65, tereyağında %117, un %67, sızma zeytinyağında %67, balda %201 pahalıyız.
  • Satın alma gücü farkına gelecek olursak; İrlanda vatandaşının geliri (net asgari ücret) %517 fazlayken, bizim vatandaşımızın harcaması %35 fazladır.

Bu durumda İrlanda vatandaşı aylık geliri ile bu alışverişi ay içinde 14 defa tekrarlayabilirken, Türk vatandaşı aylık geliri ile aynı alışverişi 1,7 defa yapabilmektedir. Başka bir ifadeyle İrlanda vatandaşı gelirinin sadece %7’sini bu alışverişe ayırabilirken, bizim vatandaşımız gelirinin %60’ını aynı alışverişe ayırmak durumundadır.

Sonuç olarak; euro bazında bile pahalılığın sebeplerini geçmiş yazılarımda ifade etmiştim. Bu sefer başka bir iktisatçının tespitini aktaracağım. Zira değerli Emre Şirin bizim ayrıntılı çalışma sonuçlarını tek örnekle özetlemiş. “2018 yılında 3,5 lira olan 100 gr’lık Türk kahvesi şimdi 115 lira, 2018’de 1.603 lira olan asgari ücret şimdi 28.000 liradır. Yani maaş 17,5 kat artarken, ürün fiyatı 33 kat artmış ve satın alma gücü yarı yarıya düşmüş” diyor. İşte bizi diğer ülkelerden ayıran ve aranın açılmasına neden olan sahne budur.


NOT: Bugüne kadar pek çok ülke ile fiyat kıyaslamaları yaptık. Satın alma gücünü öğrenmeye çalışırken elbette sadece gıda ağırlıklı market alışverişlerini dikkate aldık. Ancak ülkemizde otomotiv, teknoloji ürünleri, gayrimenkul fiyatlarında da küresel fiyat seviyesinin hayli üzerinde yer aldığımızı biliyoruz.

Bu kıyaslamaların çoğunda, gelirimizin düşük, harcamamızın o ülkelerden yüksek olduğunu gördük. Elbette gelirimizin yüksek olduğu ülkeler de vardı ama bu sefer de fiyat seviyemizin yüksekliğinden o avantajı kaybediyorduk.

Şimdi aşağıda bu ülkeleri gruplayacağım…

  • Gelirimizin daha düşük, harcamamızın daha yüksek çıktığı ülkeler:

İrlanda, Litvanya, Karadağ, Yeni Zelenda, Malta, Avusturya, Çekya, Finlandiya, İspanya, Hırvatistan, Danimarka, Portekiz, Sırbistan, Almanya, İsveç, Polonya, Belçika, İtalya, Macaristan, Hollanda, Yunanistan, Bulgaristan, Avustralya ve İngiltere. Bu gruptaki ülkelerle olan farkın bu günkü şartlarla yakın zamanda kapanması pek mümkün değildir. Zira satın alma gücü farkı oldukça fazladır.

  • Gelirimizin de harcamamızın da daha düşük çıktığı ülkeler:

Norveç, İsviçre, Romanya, Fransa ve Kanada. Bu grupta da Romanya hariç, gelirimiz ile giderimiz arasındaki farkın çok daha büyük olması, diğer 4 ülkeyle de satın alma gücü farkımızın kolay kapanamayacağını gösteriyor.

  • Gelirimizin daha fazla, harcamamızın da daha yüksek çıktığı ülkeler:

Fas, Malezya, Çin, Moldova, Arnavutluk, Kuzey Makedonya, Rusya, Azerbaycan, Tayland, İran ve Kazakistan. Bu gruptaki ülkeler ile ‘gelir-gider’ farkına bağlı olarak nispeten yakınlık vardır. Bunu da netleştirelim.

Satın alma gücünde; Fas ve Tayland ile çok yakınız. Malezya’dan, Çin’den, Moldova’dan, İran’dan, Rusya’dan, Azerbaycan’dan, Kazakistan’dan iyiyiz. Arnavutluk ve Kuzey Makedonya’dan gerideyiz.

Yukarıda görüldüğü üzere 50 ülke arasında satın alma gücünde 7 ülkeden daha iyiyiz. Dış güçlerin (IMF, Dünya Bankası) önümüzdeki tabağa koyduğu SAGP’ye göre kişi başı gelir hesabı; ABD’de 100 dolara alınan ürün ve hizmetin ülkemizdeki dolar olarak karşılığına göre bulunmaktadır. Oysa satın alma gücünü gösteren esas ölçü gelirin harcamaya ne kadar yettiğidir. Eğer biz de sadece aynı sepete daha az ödeme yaptığımız ülkelerle durumumuza baksaydık; Norveç, Fransa, Kanada ve İsviçre gibi ülkelerle satın alma gücünde aradaki büyük farkın minimuma indiğini göstermiş olurduk. Dolayısıyla SAGP’nin inandırıcılığı olmadığını, birçok bilimsel görüş ile de destekleyen onlarca yazım bulunmaktadır. Elbette bunu teyit eden oldukça da fazla sahadan örneklerle…

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

“Zincir market alışveriş alışkanlıkları”

Ercüment Tunçalp

MindStation Ajansı’nın 29 ilde gerçekleştirdiği bir rapor önüme gelince; yorumlamaya değer buldum. Sadece konu başlıkları rapordan alınmış olup, araştırmayı doğrulayan örnekler ve yorumlar bana aittir.

  • “Sağlıklı yaşama yönelik ilgi, market rafındaki seçimlerde karşılık buluyor.”

Yıllardır belirttiğim üzere, taklit ve tağşiş olaylarının artması ve para cezalarının caydırıcı olamaması, bireysel korunma ihtiyacını öne çıkartmıştır.

Kaldı ki; gıda maddeleri tüzüğüne uygun olduğu halde kullanım miktarına bağlı olarak sağlık riski olduğu tartışılan içerikler de bulunmaktadır.

  • “Tüketicinin dikkatli değerlendirmesi fiyat etiketinde karşılık buluyor.”

Son zamanlarda, birebir aynı ürünlerde satış noktaları arasında 2 kata varan fiyat farklılıkları görülüyor. Etikete dikkatinizi vermeden sadece ihtiyacınızı gidermeye odaklanırsanız; aynı marka fındık kremasına 200 TL yerine 380 TL ödeyebilirsiniz. Veya aynı marka çikolataya 90 TL yerine 180 TL vermek durumunda kalabilirsiniz. Sakın bununla da sınırlı kaldığı sanılmasın; markasız sebze meyve çeşitlerinde daha da ilginç örnekler vardır. Bağdat Caddesi üzerinde eş zamanlı olarak çekirdeksiz üzümü 159,90 TL’ye satan zincire de 49,90 TL’ye satan zincire de rastlamak sıradan hale gelmiştir.

Bunu artık tüketici yaşayarak öğrendi. Bir başka sorun; fiyat etiketlerinin en alt satırında gözlükle bile zor okunan birim fiyatları bulunmasıdır. Düşünebiliyor musunuz; bir tereyağın 100-200-225- 250- 350-700- 1000 gramlık değişik ambalajlarına ait etiketlere bakarak fiyat kıyaslaması yapabilmenin zorluğunu…

  • Fiyatlama davranışları bozulmuştur. Bir perakendecimiz, çok önemsiz gibi görünse de alışveriş torbalarını küçültmüş ama buna rağmen bu yıl için belirlenen 1 TL’yi tahsil etmeye (uyarılara rağmen) devam etmiştir.

Bazı perakendecilerin indirimli fiyatı, başka bir perakendecinin normal etiket fiyatını aşmaktadır. Tüketici artık indirim afişine takılı kalmadan nihai fiyata bakar oldu. Çoklu ambalajlarda da; bırakınız “ekonomik ambalaj daha ucuz olur” kuralını, rakip markette tekli ürünü daha düşük fiyata bulabilirsiniz.

  • “Marketini değiştiren ‘gezgin müşteriler’” konusu da yine büyük fiyat dalgalanmaları sebebiyle oluşuyor. Sık sık market fiyatlarını kıyaslayan bir kişi olarak söylüyorum; ülkemizde her ürünü en ucuz satan bir satış yeri yoktur.

Yani “hangi ürün nerede daha ucuz” sorusuna cevap bulabilmeniz için gezgin müşteri olmak zorundasınız. Tek perakendecinin sadık müşterisi olmanın kaybettireceği görüldüğü için bu da çok doğal sonuçtur.

  • “Marka seçiminde esneklik” bir başka zorunluluktur. Müşterinin mutlaka bir B planı olmalıdır. Güncel fiyatlara göre; aynı kalitedeki A marka tereyağ yerine C marka tereyağ tercihi haklı bir seçimdir. Zira her akıllı tüketici için bu yedekleme artık zaruri alışkanlık haline gelmiştir.
  • “Marketlerin indirim ve kampanyalarına olan ilgi” gittikçe artmaktadır. Takvimde hiç boşluk bırakmadan sürekli insert uygulamasına devam eden perakendeci sayısı çok azdır. Bir büyük perakendecimiz en az 50 yıldır onbeş günde bir değişen ve perşembe günü başlayıp çarşamba günü biten kampanyalarına müşterisini alıştırmıştır. Ve internet üzerinden kolay takip edilebilir format sayesinde indirimden habersiz müşterisi kalmamaktadır. Böylece sadık müşteri kaybını asgari ölçüde yaşaması mümkün olmaktadır.

Ancak kampanyalara olan ilgiye paralel olarak eksik ürün şikayetleri de artmıştır. ‘Şikayetvar’a yansıyan bildirimlerde, kampanyada yer alan ancak rafta bulunmayan ürün şikayetlerinde artış vardır. Kampanya dönemlerinde bizzat mağazalara giderek yaptığım tespitlerde, bazı indirimli ürünlerde veya “1 alana 1 bedelsiz’ benzeri promosyonlarda hep aynı cevapları alıyorum.

Benim her gün mağazada tespit yaptığımı bilmediklerinden; birinci gün “henüz gelmedi”, ikinci gün “gelince hemen bitti”, üçüncü günden itibaren de “stoklarla sınırlı olduğu için devamı gelmiyor” cevapları alıyorum. Birbirinden habersiz 5-6 personel birebir aynı cevabı veriyorsa; bir merkezden gerekçe oluşturulduğu ve bunun ezberletildiği anlamı çıkar. Tüketici her şeyin farkında olduğunu artan oranlarda şikayetlerle ilgili sitelere aktarmaktadır.

  • “Güven unsurunun ilk sırada olması” hiç şaşırtmıyor. Zira artık ülkemizde sadece market alışverişinde değil yaşamın her anında ve her yerinde güven kaybı yaşıyoruz. Hele temizlik ve hijyenin ön planda olması gereken gıda marketlerinin ilk sırayı alması çok doğaldır. Ancak bu konuda standart bir seviye yakalayan herhangi bir zincire henüz rastlayamadım (az şubeli ve patron denetiminde olanlar hariç). Üzülerek söylemeliyim ki, temizlik ve hijyen konusu market yöneticisine ve bağlı bulunduğu bölge satış müdürüne göre değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle alışverişi ağırlıkla yaptığım bir zincirin, evime yakın üç şubesini değil, daha uzaktaki dördüncü şubesini tercih etmekteyim.
  • “Market markalı ürünlerde de fiyat kadar güvenin önemli olması” haklı nedenlere dayanmaktadır. Bunun sebebi de; private label uygulamalarındaki kalite farklılıklarıdır. Bazı perakendecilerde lider marka kalitesine yakın kalite tercih edilirken, bazılarında da bir alt seviye kabul görmektedir. En iyi uygulamaların görüldüğü perakendecide bile, üreticinin kendi markası ile perakendeci için yaptığı özel marka kalitesi farklı olabilmektedir. Rafta yan yana sergilendiği için müşteri bunu fark ederken, kategori ve kalite kontrol birimlerinin gözünden kaçması şaşırtıcıdır. Oysa tüketici için bazı ürünlerde fiyat farkının nereden kaynaklandığını görerek bile anlamak mümkündür.

Sonuç olarak; yüzde yüz güven diye bir şey yoktur.  Artık gözü kapalı sepete atma devri kapanmıştır. İyimser olmaktansa şüpheci ve kontrollü olmak gerekiyor. İpleri elinde tutan tüketici profilini yüksek enflasyon şartları yaratmıştır. Bunun için fiyat tesadüfe bırakılamaz, kalite de öyle…

Güven, ya sıfır ya da yüz olan bir elektrik düğmesi değildir. Daha çok bir ısı ayar düğmesine benzer. Aynen yıllardır eşik değer olan 100’ün altında aşağı yukarı hareket eden Tüketici Güven Endeksi gibi…

Devamını Oku

Ercüment Tunçalp

Ercüment Tunçalp

POPÜLER